دست یابی به نظام اخلاقی در احادیث قدسی به روش "تحلیل محتوا"

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکترای گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

 حدیث قدسی که حکایت قول خداوند است به زبان و بیان پیامبران (ع)، بخش مغفول گنجینۀ پربار روایات معصومان (ع) است. احادیث قدسی منشأیی الهی دارد و از این منظر با قرآن شباهت دارد؛ اما با ادبیاتی متفاوت از آن. یکی از موضوعاتی که در احادیث قدسی توجه ویژه‌ای به آن شده، اخلاق است، به‌طوری‌که می‌توان دیدگاه‌ این دسته از احادیث را دربارۀ گزاره‌های اخلاقی در قالب یک مجموعۀ معنادار یا نظام‌دار نشان داد. مقالۀ حاضر با به‌کارگیری روش تحلیل محتوا که روشی شناخته‌شده و رایج در پژوهش‌های دینی است، درصدد نمایش نظام اخلاقی احادیث قدسی است. از نتایج این پژوهش این است که احادیث قدسی اخلاقی، بیش از هر چیز به اخلاق فردی توصیه کرده و اصلاح فرد را مرکز توجه خود قرار می­ دهد. اخلاق فردی در این مجموعه احادیث در چارچوب ارتباط با خدا تعریف می‌شود. از جمله مؤلفه‌های این نظام که پربسامدترین آن‌هاست، می‌توان به مؤلفه‌های ذکر، انفاق و طاعت اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


  1. Sources

     

    1. al-Atharī, M. (2005 AD/1426 AH). Jāmiʻ al-Aḥādīth al-Qudsīyyah al-Ṣaḥīḥah. Beirut: ʻĀlam al-Kutub.
    2. Holsti, L. (1991 AD/1373 SH). Content analysis in social sciences and humanities. (Amiri, N. Trans). Tehran: Allameh Tabataba'i University.
    3. Ḥurr ʻĀmilī, M. (n.d.). al-Jawāhir al-Sunnīyyah fī al-Aḥādīth al-Qudsīyyah. Tehran: Vahdat Bakhsh.
    4. Ḥusaynī Amīnī, M. (2004 AD/1425 AH). al-Aḥādīth al-Qudsīyyah al-Mushtarakah baynal Sunna wa al-Shīʻa. Tehran: Majmaʻ al-ʻĀlamī lil-Taqrīb baynal Madhāhib al-Islāmīyyah.
    5. Ḥusaynī Kūfī, A. (1992 AD/1413 AH). Muʻjam fī al-Muṣṭalaḥāt wa al-Furūq al-Lughawīyyah. Cairo: Dār al-Kutub al-Islāmī.
    6. Ibn ʻAdwī, M. (1989 AD/1410 AH). al-Ṣaḥīḥ al-Musnad min al-Aḥādīth al-Qudsīyyah. Buṭnṭā: Dār al-Ṣaḥābah lil Turāth.
    7. Ibn ʻArabī, M. (1999 AD/1420 AH). Mishkāt al-Anwār fīmā Rūwīya ʻan Allāh Subḥānah min al-Akhbār. (Makhyūn, A. Ed). Cairo: Maktabat al-Qāhirah.
    8. Ibn Tāj al-ʻĀrifīn, Z. (1975 AD/1354 SH). al-Ittḥāfāt al-Sunnīyyah bil Aḥādīth al-Qudsīyyah. (Damishqī, M. Ed). Egypt: Intishārāt Muḥammad ʻAlī Ṣabīḥ wa Awlādih.
    9. Jurjānī, A. (2007 AD/1428 AH). al-Taʻrīfāt. Beirut: Dār al-Nafāʼis.
    10. Krippendorff, K. (2012 AD/1391 SH). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. (Nayibi, H. Trans). Tehran: Ney.
    11. al-Majlis al-Aʻlá lil-Shuʼūn al-Islāmīyyah bil-Qāhirah. (2005 AD/1426 AH). al-Aḥādīth al-Qudsīyyah. (Juwaydī, D. Ed). Beirut: al-Maṭbaʻah al-ʻAṣrīyah.
    12. Makkī, M. (1979 AD/1358 SH). al-Ittiḥāfāt al-Sunnīyyah fī al-Aḥādīth al-Qudsīyyah. Hyderabad: al-ʻUthmānīyyah bil-ʻĀṣiḥa Encyclopedia.
    13. Maqdisī, ʻA. (1987 AD/1408 AH). al-Maqāṣid al-Sunnīyyah fī al-Aḥādīth al-Ilāhīyyah. Damasqus: Dār Ibn Kathīr.
    14. n. Majmūʻah al-Aḥādīth al-Qudsīyah. (2010 AD/1389 SH). (al-Sharbāṣī, A. Co). N.p: n.n.
    15. Nawawī, Y. (n.d.). al-Aḥādīth al-Qudsīyyah. (ʻĀshūr, M. Ed). Cairo: Maktabat al-Qurʼān.
    16. Qārī, N. (2033 AD/1412 AH). Muʻjam al-Aḥādīth al-Qudsīyyah al-Ṣaḥīḥah wa maʻahā al-Arbaʻūn al-Qudsīyyah. (Abū ʻAbd al-Raḥmān Kamāl ibn Basyūnī Abyānī Miṣrī. Ed). Cairo: Maktabat al-Sunnah.
    17. Ṣāliḥ, Ṣ. (1984 AD/1363 SH). ʻUlūm al-Ḥadīth wa Muṣṭalaḥihī. Qom: Manshūrāt al-Raḍī.
    18. Shīrāzī, H. (2003 AD/1382 SH). Kalimat Allah. Beirut: Muʼassisat al-Wafāʼ.
    19. Strauss, A.; Corbin, J. (2008 AD/1387 SH). Basics of Qualitative Research; Grounded Theory Procedures and Techniques. (Mohammadi, B. Trans). Tehran: The Institute for Humanities and Cultural Studies.
    20. Tahānawī, M. (1967). Kashshāf Iṣṭilāḥāt al-Funūn wa al-ʻUlūm. Tehran: Khiyām wa Shurakāh.