گونه‌شناسی احادیث تفسیری شیعه و ارتباط زبان‌شناختی آنها با متن قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

چکیده

در موسوعه‌های بزرگ تفسیر روایی، بیش از دوازده‌ هزار روایت تفسیری منسوب به اهل بیت گردآوری شده است. تفسیری که در بیشتر این احادیث عرضه شده، برای همگان قابل فهم است و می‌توان آنها را از مدالیل یا لوازم کلام قرآن کریم به شمار آورد، اما در بسیاری دیگر از این روایات، واژه‌ها، عبارات و آیات قرآن به گونه‌ای تفسیر شده که خواننده به راحتی نمی‌تواند ارتباط قابل فهمی بین آنها با الفاظ قرآن برقرار کند. گاهی گفته می‌شود این نوع از روایات تفسیری، در صدد بیان تفسیر نیستند بلکه در صدد بیان تأویل هستند و نیز گفته می‌شود تأویل قرآن در قید ارتباط زبان‌شناختی با الفاظ قرآن نیست بلکه معنایی است که تنها پیامبر و اهل بیت آن را می‌فهمند. این مقاله در پی آن است تا روایات تفسیری را طبقه‌بندی کند و نوع رابطه‌ی زبان‌شناختی هر دسته از این روایات را با الفاظ و معنای ظاهری آنها بیان کند. نویسنده مدعی است که هر گونه معنایی که به عنوان تفسیر یا تأویل برای قرآن عرضه می‌شود، ناگزیر باید دارای نوعی ارتباط زبان‌شناختی با متن قرآن باشد و خواننده باید بتواند این ارتباط را از طریق تحلیل زبانی دریابد. از این رو هر گونه معنای عرضه شده در روایات، خواه به عنوان تفسیر و خواه به عنوان تأویل، که دارای ارتباط زبان‌شناختی با الفاظ قرآن نباشد، از درجه اعتبار ساقط است و آن را نمی‌توان به عنوان معنای مراد از کلام الهی پذیرفت.

کلیدواژه‌ها


  1. Sources

    Holy Quran

    1. Abū Zahra, M. (n.d.). al-Muʻjiza al-Kubrā al-Qurān. Beirut: Dar al-Fikr al-Arabi.
    2. ʻAkk, K. (1985 AD/1406 AH). Uṣūl al-Tafsīr wa Qawāʼiduhū. 2nd ed. Beirut: Dar al-Nafa'is.
    3. ʻAmīd Zanjānī, A. (2009 AD/1388 SH). Foundations and Methods of Quranic Interpretation. Tehran: Printing and publishing organization.
    4. ʻĀmilī, A. (1995 AD/1374 SH). Mirʼāt al-Anwār wa Mishkāt al-Asrār. Lithography.
    5. ʻAyyāshī, M. (1990 AD/1411 AH). Tafsīr al-ʻAyyāshī. Beirut: Mu’assisa al-Alami lil Matbuat.
    6. Bābāʼī et al. (2000 AD/1379 SH). Methodology of Exegesis. Qom: Institute of Hawzah and University and Samt Organization.
    7. Baḥrānī, H. (1994 AD/1415 AH). al-Burhān fī Tafsīr al-Qurān. Qom: Muassisa al-Biʻthah.
    8. Bukhārī, M. (1980 AD/1401 AH). al-Saḥīḥ. Beirut: Dar al-Fikr.
    9. Dhahabī, M. (2017 AD/1396 SH). al-Tafsīr Wa al-Mufassirūn. 2nd ed. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
    10. Fayḍ Kāshānī, M. (n.d.). al-Ṣāfī fī Tafsīr al-Qurān. Mashhad: Dar al-Murtada.
    11. Ḥurr ʻĀmilī, H. (1993 AD/1414 AH). Wasāʼil al-Shīʻa. Qom: Āl-Albayt Institute.
    12. Huwayzī, A. (1994 AD/1415 AH). Nūr al-Thaqalayn. Qom: Ismailiyan.
    13. Ibn Ḥanbal, A. (n.d.). Musnad. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
    14. Ibn Sallām, Q. (1994 AD/1415 AH). Faḍāʼil al-Qurān. Beirut: Dar Ibn Kathir.
    15. Kāshānī, A. (1978). Tafsīr al-Quran al-Karīm. Beirut: Mustafa Ghalib Publishing.
    16. Khomeini, R. (n.d.). Taḥrīr al-Wasīlah. Tehran: Maktabat al-Alamiyyah al-Islamiyyah.
    17. Kirmānī, H. (1953). Rāḥatul ʻAql. Cairo: Dar al-Fikr al-Arabi.
    18. Kulaynī, M. (1984 AD/1363 SH). al-Kāfī. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
    19. Maghribī, N. (n.d.). Taʼwīl Daʻāʼim al-Islam. Egypt: Dar Al-Ma'arif.
    20. Majlisī, M. (1983 AD/1403 AH). Biḥār al-Anwār. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
    21. Mawlawī, J. (1996 AD/1375 SH). Mathnawī Maʻnawī. Tehran: Scientific and Cultural Publications.
    22. Mihrīzī, M. (2010 AD/1389 SH). "Shiʻa Exegetical Traditions: Typology and Authenticity." Hadith Sciences. Vol. 14, no. 55, pp. 3-36.
    23. Muttaqī, A. (1985 AD/1406 AH). Kanz al-ʻUmmāl fī Sunan al-Aqwāl wa al-Afʻāl. Beirut: Maktabah al-Risalah.
    24. Nāsir Khusru, N. (1969 AD/1348 SH). Wajh-e Din. Tehran: Ketabkhaneh Tahuri.
    25. Nubakhtī, H. (2007 AD/1386 SH). Firaq al-Shīʻa. Tehran: Scientific and Cultural Publications.
    26. Rād, A. (2014 AD/1393 SH). "Typology of Exegetical Traditions: From Theory to Comparison." Interpretation of Ahlul Bayt. Vol. 2, no. 1, pp. 6-34.
    27. Rāghib, H. (1983 AD/1362 SH). Mufrardāt Alfāẓ al-Qurān. 2nd ed. Tehran: Al-Maktabah al-Murtadawiyyah.
    28. Rostamnejad, M. (2009 AD/1388 SH). "Typology of Narratives in Tafsir." Vol. 1, no. 1, pp. 16-35.
    29. Ṣadr, M. (1984 AD/1405 AH). Buḥūthun fī ʻIlm al-Uṣūl. Qom: Majma Elmi Shahid Sadr.
    30. Ṣadūq, M. (2006 AD/1385 SH). ʻIlal al-Sharāyiʻ. Najaf: Manshurat al-Maktabah al-Haidariyyah.
    31. Ṣaffār, M. (1995 AD/1374 SH). Baṣāʼir al-Darajāt al-Kubrā. Tehran: al-Alami Publications.
    32. Shākir, M. (2009 AD/1388 SH). Methods of Quranic Interpretation. 3rd ed. Qom: Boostan-e-Ketab.
    33. Sharīf Raḍī, M. (1991 AD/1370 SH). Nahj al-Balāghah. 2nd ed. Tehran: Islamic Revolution Publishing and Educational Cooperative Corporation.
    34. Suyūṭī, J. (1993 AD/1414 AH). al-Durr al-Manthūr fī al-Tafsīr al-Manthūr. Beirut: Dar al-Fikr.
    35. Ṭabarī, M. (1994 AD/1415 AH). Jāmiʻ al-Bayān ʻan Taʼwīl Āy al-Quran. Beirut: Dar al-Fikr.
    36. Ṭabarsī, F. (1995 AD/1374 SH). Majmaʻ al-Bayān. Tehran: Naser Khosro Publication.
    37. Ṭabāṭabāʼī, M. (1971 AD/1350 SH). Quran in Islam. Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiyyah.
    38. ________ (1974). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurān. Beirut: Al-Aʻlami Foundation for Publications.
    39. Tirmidhī, M. (1999). Sunan Tirmidhī. Cairo: Dar al-Hadith.
    40. Ṭuriyḥī, F. (1996 AD/1375 SH). Majmaʻ al-Baḥrayn wa Maṭlaʻ al-Nairain. Tehran: Mortazavi Publications.
    41. Ṭūsī, M. (2019 AD/1398 SH). Rijāl al-Ṭūsī. Qom: Dafater-e-Enteshar-e-Islami.
    42. Vaḥdatī Shubayrī, SZ. (2013 AD/1392 SH). "Analysis of the Typology of Exegetical Narratives of the Imams (AS)." Hadith and Thought. Vol. 8, no. 15, pp. 177-192.
    43. Zabīdī, M. (n.d.). Itḥāf al-Sādat al-Muttaqīn. Beirut: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyyah.

    Hiythamī, N. (1993 AD/1414 AH). Majmaʻ al-Zawāʼid wa Manbaʻ al-Fawāʼid. Beirut: Dar al-Fikr