گفتمان "تمایز جایگاه امام و خلیفه" بر مبنای گزارش های تاریخی اصبغ بن نباته از امام علی(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.

چکیده

گفتمان کاوی از روش های کارآمد در حوزه پژوهش های تاریخی است که به درک بهتر خاستگاه یک اندیشه و اطلاع از فرازها و فرودهای آن منجر می شود. داده های حدیثی کهن، منبع بسیار غنی برای کشف گفتمان های متقدم است. پژوهش حاضر با مبنا قرار دادن گزارش های تاریخی اصبغ بن نباته از امام علی(ع)، به دنبال کشف و استخراج گفتمان مطرح حاکم بر این دوره است. نتایج پژوهش نشان می دهد اصبغ بن نباته، به عنوان یکی از اصحاب خاص امام علی(ع)، با توجه به ویژگی های شخصیتی و دغدغه مندی ای که داشته، از همان ابتدا، یکی از ارکان مهم انتقال گفتمان‌های شیعه‌بنیان همچون امامت و وصایت (خلافت و جانشینی)، در روزگار خود بوده و مبتنی بر منظومه معرفتی امام، بین این دو مفهوم تفاوت قائل شده است. در ادامه، حرکت امام حسین(ع) نیز سعی در تثبیت  همین گفتمان داشته و می توان گفت بر اساس تئوری "آوای متعارض باختین"، بازتاب گسترده مؤلفه‌های معنایی جانشینی در گزارش های تاریخی اصبغ و توجه بسیار او به گفتمان وصایت علوی، هدفمند بوده و در دیالکتیک تعاملی با گفتمان رقیب شکل گرفته که  می خواست نظریه خلافت سقیفه‌ای در جامعه را نهادینه کند؛ به بیان دیگر اصبغ سعی در طبیعی سازی این مفهوم داشته که امامت مساوی با خلافت نیست؛ بلکه جانشینی یکی از شئون مهم امامت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
Sources
Holy Quran
Aḥsāʼī, I. (1982 AD/1403 AH). ʻAwālī al-Liʼālī. Qom: Sayyid al-Shuhada.
Al-Rāzī, H. (n.d.). Sabīl al-Najāt fī Tamtimmah al-Murājiʻāt. N.p.: N.n.
Amīnī, A. (1967 AD/1387 AH). al-Ghadīr. Lebanon: Dar al-Kitab al-Arabi.
Amir Moezzi, M. A. (1991 AD/1370 SH). "Research on Imamology in Early Twelver Shi'ism." Iran Nameh. No. 36.
ʻAyyāshī, M. (n.d.). Tafsir al-ʻAyyāshī. Tehran: Islamic Scientific Library.
Baḥrānī, S. H. (1993 AD/1414 AH). Madīnat al-Maʻājiz. Qom: Islamic Knowledge Foundation.
Baḥrānī, S. H. (n.d.). al-Burhān fī Tafsir al-Quran. Qom: Foundation of al-Ba’thah.
Burūjirdī, M. (1978 AD/1399 AH). Jāmiʻ Aḥādīth al-Shi'a. Qom: Scientific Press.
Fayḍ Kāshānī. (1995 AD/1416 AH). al-Tafsir al-Ṣāfī. Tehran: Al-Sadr Library.
Furāt Kūfī, F. (1989 AD/1410 AH). Tafsir Furāt al-Kufī. Tehran: Irshad.
Gerami, S. M. H. (2011 AD/1390 SH). "Shi'a Studies as a History of Thought: A Reflection on Genealogy and Distinctions of a Western Tradition." Scientific Specialty Monthly of Wisdom and Knowledge. No. 8.
Gerami, S. M. H; Qandehari, M. (2013 AD/1392 SH). "Analyzing the relationship between speech and the history of thought in Shi'a studies." Islamic History Studies. Vol. 5, no. 18.
Ḥāʼirī Ṭihrānī, M. S. A. (1958 AD/1337 SH). Muqtanayāt al-Durar. N.p.: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Ḥākim Ḥaskānī. (1990 AD/1411 AH). Shawāhid al-Tanzīl li Qawā’id al-Tafḍīl. Qom: Islamic Cultural Revival Society.
Ḥarrānī, I. SH. (1983 AD/1404 AH). Tuḥaf al-ʻUqūl ʻan Ᾱl al-Rasūl (PBUH). Qom: Islamic Publishing Foundation.
Ḥasani Maghribī, A. (1982 AD/1403 AH). Fatḥ al-Malik al-Ali. Isfahan: Library of Imam Amir al-Mu'minin.
Hāshimī Khuʼī, H. (n.d.). Minhāj al-Barāʻah fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. Tehran: Imam al-Mahdi Foundation (AS).
Ḥillī, I. (n.d.). ʻIddat al-Dāʻī wa Najāḥ al-Sāʻī. Qom: Vejdani Library.
Ḥuwayzī. (1991 AD/1412 AH). Nūr al-Thaqalayn. Qom: Ismailiyan Foundation.
Ibn Abil Ḥadīd. (1958 AD/1378 AH). Sharḥ Nahj al-Balāgha. N.p.: Dar Ihya al-Kutub al-Arabiyya.
Ibn Bābawayh, M. (1975 AD/1395 AH). Kamāl al-Dīn wa Tamām al-Niʻma. Tehran: Islamiyya Press.
Ibn Shādhān Qummī, M. (1986 AD/1407 AH). Miʼat Manqaba. Qom: School of Imam al-Mahdi.
Ibn Shahr Ᾱshūb. (1956 AD/1376 AH). Manāqib Ᾱl Abī Ṭālib. Najaf: Al-Haydariyya Library.
Kāshānī, M. (2002 AD/1423 AH). Zubdat al-Tafasir. Qom: Islamic Ma'arif Foundation.
Kashshī, M. (1929 AD/1348 AH). Rijāl al-Kashshī. Mashhad: Mashhad University.
Kūfī, I. (n.d.). al-Wilāyah. N.p.: N.n.
Kūfī, M. (1991 AD/1412 AH). Manāqib al-Imam Amir al-Mu'minin (AS). Qom: Islamic Cultural Revival Institute.
Kulaynī, M. (1943 AD/1363 AH). al-Kāfī. Tehran: Islamic Book House.
Lavasani, M. R. (2015 AD/1394 SH). "Two ʻAmrs and a Twelver Hadith." Hadith Sciences. No. 75.
Majlisī, M. B. (1982 AD/1403 AH). Biḥār al-Anwār. Beirut: Al-Wafa Foundation.
Modarresi Tabatabai, H. (2007 AD/1386 SH). Written Heritage of the Shi'a from the First Three Centuries of Hijra. Qom: Movarrekh Foundation.
Mousavi Bejnordi, K. (1991 AD/1370 SH). Encyclopedia of Islamic Greats. Tehran: Encyclopedia of Islamic Greats.
Mufīd, M. (1993 AD/1414 AH). al-Amālī. Beirut: Dar al-Mufid.
Mufīd, M. (1993 AD/1414 AH). al-Ikhtiṣāṣ. Beirut: Dar al-Mufid.
Najāshī, A. (1986 AD/1407 AH). Rijāl al-Najāshī. Qom: Society of Teachers Publications.
Nāshiʼ, A. (1966 AD/1386 AH). Masāʼil al-Imāmah. Qom: Center for the Study of Religions and Sects.
Nasravi, M. (2015 AD/1394 SH). "An Introduction to Historical Discourse Analysis: A Case Study of Hazrat Zaynab's Speech in Syria." Sahifa Mabin. Vol. 21, no. 57.
Nuʻmānī, I. (2001 AD/1422 AH). al-Ghaybah. Qom: Anwar al-Huda.
Pakatchi, A. (2001 AD/1380 SH). "Method of Recognizing Ancient Hadith Texts." Payam Sadeq. Vol. 6, no. 36.
Qabbānjī, S. H. (2000 AD/1421 AH). Musnad al-Imam Ali (AS). Beirut: Al-Alami Foundation.
Qāḍī Nuʻmān Maghribī. (1993 AD/1414 AH). Sharḥ al-Akhbār. Qom: Islamic Publication Foundation.
Qummī Mashhadī, M. (1986 AD/1407 AH). Kanz al-Daqāʼiq wa Baḥr al-Gharāʼib. Tehran: Irshad.
Qummī, A. (1996 AD/1417 AH). al-Anwār al-Bahīyyah. Qom: Islamic Publication Foundation.
Qummī, A. (1967 AD/1387 AH). Tafsir al-Qummī. Najaf: Huda Library Publications.
Rad, A. (2006 AD/1385 SH). "Methods of Recovering Lost Islamic Heritage: Introducing "Kutub al-Turāth Bayna al-Ḥawādith wa al-Inbiʻāth" by Ḥikmat Bashīr ibn Yāsīn." Ain-e Pazhoohesh. No. 101.
Rad, A. (2011 AD/1390 SH). Theological Foundations of Imamiyyah in Quranic Interpretation with a Critical Approach to al-Dhahabī's Opinions. Tehran: Sokhan Publishing.
Rad, A. (2014 AD/1393 SH). "Typology of Interpretative Hadiths: From Theory to Application." Tafsir Ahl al-Bayt (AS). Vol. 2, no. 1.
Rad, A; Kamali Nia, N. (2014 AD/1393 SH). "In Search of Tafsir al-Quran by Yūnus ibn ʻAbdul Raḥmān: Recovery, Credibility, and Content." Tafsir Ahl al-Bayt. Vol. 2, no. 2.
Rāwandī, Q. D. (1988 AD/1409 AH). al-Kharāʼij wa al-Jarāʼiḥ. Qom: Imam al-Mahdi Foundation.
Ṣadr, S. H. (n.d.). Nihāyat al-Dirāyah. Qom: Nashr Mash'ar.
Ṣaffār Qummī, M. B. H. (1983 AD/1404 AH). Baṣāʼir al-Darajāt. Tehran: Al-A'lami Publications.
Salehi Zadeh, A. H. (2011 AD/1390 SH). "An Introduction to Michel Foucault's Discourse Analysis: Qualitative Research Methods." Quarterly of Cultural-Social Knowledge. Vol. 2, no. 3.
Sanad, M. (2007 AD/1386 SH). "Content Analysis of the Zīyārat al-Jāmiʻah al-Kabīrah." Safina. No. 16.
Sayyid ibn Ṭāwūs. (1992 AD/1413 AH). al-Yaqīn. N. p.: Dar al-Kitab Foundation.
Sayyid ibn Ṭāwūs. (1993 AD/1414 AH). al-Taḥṣīn. Qom: Dar al-Kitab Foundation.
Sharīf Raḍī. (1985 AD/1406 AH). Khaṣā'is al-A'immah. Mashhad: Astan Quds Razavi.
Sharifi, S; Molavi Vardanjani, A. (2008 AD/1387 SH). "The Most Frequent Conceptual Relationships among Words." Language and Persian Literature. Vol. 6.
Ṭabarī, M. (1994 AD/1415 AH). Jāmiʻ al-Bayān ʻan Taʼwīl Ᾱy al-Quran. Beirut: Dar al-Fikr.
Ṭabarī, M. (1995 AD/1416 AH). al-Mustarshid. Qom: Islamic Culture Foundation.
Ṭabāṭabāʼī, M. H. (1998 AD/1419 AH). Sunan al-Nabī. Qom: Islamic Publishing Foundation.
Ṭabrisī, A. (1966 AD/1386 AH). al-Iḥtijāj. Najaf: Dar al-Nu'man.
Ṭabrisī, F. (1952 AD/1372 AH). Majmaʻ al-Bayān fī Tafsir al-Quran. Tehran: Nasir Khusro.
Ṭabrisī, F. (1994 AD/1415 AH). Majmaʻ al-Bayān. Beirut: Al-A'lami Foundation.
Ṭabrisī, F. (1997 AD/1418 AH). Jawāmiʻ al-Jāmiʻ. Qom: Islamic Publishing Foundation.
Thaqafī Kūfī, I. (n.d.). al-Ghārāt. N.p.: N.n.
Thumālī, A. (1999 AD/1420 AH). Tafsir Abū Ḥamza al-Thumālī. Qom: Al-Hadi Publishing.
Ṭūsī, M. (1961 AD/1381 AH). Rijāl al-Ṭūsī. Najaf: Al-Murtadawiyyah Library.
Ṭūsī, M. (1993 AD/1414 AH). al-Amālī. Qom: Dar al-Thaqafa.
Ṭūsī, M. (n.d.). al-Fihrist. Najaf: Al-Murtadawiyyah Library.
ʼᾹmilī Nabāṭī Bayāḍī, A. (1964 AD/1384 AH). al-Ṣirāṭ al-Mustaqīm. Najaf: Al-Murtadawiyyah Library.
دوره 1، شماره 3
شهریور 1403
صفحه 157-194
  • تاریخ دریافت: 20 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش: 28 شهریور 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 28 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار: 01 شهریور 1403