تحلیل گفتمان و خوانش رتوریک خطبه شقشیقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه قرآن، دانشکده علوم و معارف قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.

چکیده

خطبه شقشقیه از جمله خطب مشهور نهج‌البلاغه است. در طول تاریخ گفتگوها و مطالعات زیادی در خصوص این خطبه چه از حیث متن و چه از حیث سند انجام شده است. متن خطبه و نیز کثرت این مطالعات همگی حکایت از آن دارد که از همان لحظات اولیه صدور، این سخنان حضرت، از سوی مردم مورد توجه قرار گرفته و تاثیر فراوانی بر شنوندگان حاضر و غایب داشته است. از سوی دیگر «رتوریک» به عنوان سخنوری و سخن‌رانی از زمان افلاطون رواج داشته و چگونگی نفوذ کلام و اقناع مخاطب را بررسی می کند. در علم رتوریک بررسی می‌شود که یک «رِتور» یا همان«سخنران» چگونه مخاطب را با خود همراه کرده و او را نسبت به نظر خود متقاعد می‌سازد. این پژوهش سعی بر آن دارد تا با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به این سوال پاسخ دهد که از منظر علم رتوریک چه شیوه‌های اقناعی در خطبه شقشقیه به‌کار رفته است؟ بررسی خطبه شقشقیه از منظر علم رتوریک حکایت از آن دارد که تمامی کانون های اصلی شامل «اتوس»؛ «پاتوس» و «لوگوس» در سخنان حضرت به دقت رعایت شده است. این مهم نشانگر این مسئله است که صدور این سخنان در این درجه از علم رتوریک و بلاغت جز از معصوم امکان‌پذیر نیست.

کلیدواژه‌ها


Sources
Holy Quran
Nahj al-Balāghah
Ahmad, M. (2017 AD/1396 SH). "Rhetorical Critique and Its Importance in Literary Studies." Journal of Applied Rhetoric and Rhetorical Critique. No.3, pp. 73-87.
Azharī, M. (2000 AD/1421 AH). Tahdhīb al-Lughah. (Volume 8). (1st Ed). Beirut: Dar al-Ihyā' al-Turath.
Baḥrānī, A. (1987 AD/1408 AH). Ikhtīyār Miṣbāḥ al-Sālikīn. (1st Ed). Mashhad: Astan Quds Razavi.
Bayhaqī Nīshābūrī, M. (1996 AD/1375 SH). Ḥadāʼiq al-Aḥāʼiq. (Volume 1). (1st Ed). Qom: Nahj al-Balaghah Foundation.
Bayhaqī, A. (1988 AD/1409 AH). Maʻārij Nahj al-Balāghah. (1st Ed). Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.
Black, E. (1965). Rhetorical Criticism: A Study in Method. New York:  Macmillan. 
Chaharsouqi Amin, T. (2018 AD/1397 SH). Political Rhetoric in Iran. (1st Ed). Tehran: Logos Publication.
Cockcroft, R; Cockcroft, S. (2005). Persuading People: An Introduction to Rhetoric. (2nd Ed). (lst Ed. 1992). Palgrave Macmillan. xii+ xiii + 257 pp. ISBN-10: 1-4039-2 182-2.
Dhahabī, Sh. (2009 AD/1430 AH). Mīzān al-Iʻtidāl. (Volume 3). (1st Ed). Tehran: Barakat Printing.
Dunbalī Khuʼī, A. (n.d.). al-Durrat al-Najfīyyah. N.p.: N.n.
Farāhīdī, A. (2001 AD/1421 AH). Kitāb al-ʻAyn. (Volume 6). (2nd Ed). Qom: Hejrat Publishing.
Hāshimī Khuḥī, H. (1979 AD/1400 AH). Minhāj al-Barāʻah fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. Tehran: Islamic Library.
Ibn Abī al-Ḥadīd, A. (n.d.). Sharḥ Nahj al-Balāghah. (2nd Ed). Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.
Ibn Durayd, M. (1988). Jamharah al-Lughah. (Volume 2). Beirut: Dar al-Ilm lil-Malayin.
Ibn Fāris, A. (1983 AD/1404 AH). Muʻjam Maqāyīs al-Lughah. (Volume 2). Qom: Maktab al-I'lam al-Islami.
Ibn Khallikān, A. (1977 AD/1397 AH). Wafayāt al-Aʻyān. (Volume 3). Beirut: Dar Sader.
Ibn Maytham, M. (1983 AD/1404 AH). Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Volume 2). (1st Ed). Tehran: Daftar Nashr Kitab.
Ibn Maytham, M. (1987 AD/1366 SH). Ikhtīyār Miṣbāḥ al-Sālikīn. (1st Ed). Mashhad: Astan Quds.
Jafari, M. (2006 AD/1385 SH). Translation and Interpretation of Nahj al-Balāghah. (Volumes 1 and2). (11th Ed). Tehran: Office for Islamic Culture Publication.
Jawadi Amoli, A. (2019 AD/1398 SH). Taḥrīr Nahj al-Balāghah. (Volume 1). (1st Ed). Qom: Isra Publishing.
Kennedy, G. A. (1991). "Encomium of Helen" On Rhetoric: A Theory of Civic Discourse. (Gorgias, Trans). New York: Oxford UP.
Labov, W. (1972). Language in the Inner City: Studies in the Black English Vernacular. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
Maḥmūdī, M. (1997 AD/1376 SH). Nahj al-Saʻādah fī Mustadrak Nahj al-Balāghah. (1st Ed). Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Makarem Shirazi, N. (1996 AD/1375 SH). Message of the Imam. (1st Ed). Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Montazeri, H. (2012 AD/1431 AD). Lessons from Nahj al-Balāghah. Qom: Sarayi.
Mostafavi Taraqqi, S. (1976 AD/1355 SH). "A Study of Nahj al-Balāghah and Its Documents." Journal of Islamic Studies. No.18, pp. 5-39.
Mousavi, A. (1997 AD/1418 AH). Sharḥ Nahj al-Balāghah. (1st Ed). Beirut: Dar al-Rasul al-Akram.
Naqavi Qayeni, M. (n.d.). Miftāḥ al-Saʻādah. Tehran: Maktab al-Mustafa.
Navvab Lahiji, M. (n.d.).  Nahj al-Balāghah Interpretation. Tehran: Akhavan Ketabchi.
Plato. (2019 AD/1398 SH). Six Dialogues. (A. Foroughi, Trans). Tehran: Hermes.
Qazwini, M. (1992 AD/1371 SH). Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Volume 1). Qom: Mohammad Kazem Qazwini Publications.
Quṭb Rāwandī, S. (1985 AD/1406 AH). Minhāj al-Barāʻa (Rāwandī). Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library.
Randall, J. H. Jr. (1960). Aristotle. New York: Columbia University Press.
Rāwandī, S. (1985 AD/1406 AH). Minhāj al-Barāʻa fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. Qom: Ayatollah Marashi Library.
Sarakhsī Nīshābūrī, A. (1995 AD/1415 AH). Sharḥ Nahj al-Balāghah. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.
Sepehr Khorasani, A. (1979 AD/1358 SH). Nahj al-Balāgha of Amir al-Mu'minin (AS). (1st Ed). Tehran: Ashrafi Publications.
Shafiei Kadkani, M. (2013 AD/1392 SH). The Language of Poetry in Sufism. (1st Ed). Tehran: Sokhan Publications.
Shubbar, A. (2005 AD/1425 AH). Nukhbat al-Sharḥayn fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Volume 1). N.p.: Al-Nahda.
Shushtari, M. (1997 AD/1376 SH). Bahj al-Ṣabāghah. (Volume 5) (1st Ed). Tehran: Amir Kabir.
Sonja K, F; Foss, K. A; Griffin, C. L. (1999). Feminist  Rhetorical Theories. Thousand Oaks: Sage
Sufi Tabrizi, A. (1999 AD/1378 SH). Minhāj al-Wilāyah fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Volume 2). Tehran: Ayineh Mirath.
Tustarī, M. (1997 AD/1376 SH). Bahj al-Ṣabāghah fī Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Volume 3). (1st Ed). Tehran: Amir Kabir.
Vahdani Far, O. (2018 AD/1397 SH). "Rhetoric in the Works of Saʻdi." Journal of Saadi Studies. No. 6, pp. 133-146.
Yarbrough, S. R. (1999). After Rhetoric - the Study of Discourse beyond Language and Culture. Southern Illinois University.
Zamakhsharī, M. (1979). Asās al-Balāghah. (1st Ed). Beirut: Dar Sader
  • تاریخ دریافت: 06 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری: 05 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش: 13 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار: 01 آذر 1403