گونه شناسی اجتهاد در تفسیر مأثور قمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

چکیده

تفسیر مشهور به تفسیر قمی از علی بن ابراهیم بن هاشم قمی است. این تفسیر متعلق به قرن چهارم و در میان تفاسیر امامیه به عنوان تفسیری روایی به حساب آمده است. نقل روایات پرشمار در این تفسیر، ذهن هر مخاطبی را به روایی بودن سوق می‌دهد، ولی نگاه محققانه و ژرف‌نگر این داوری را برنمی‌تابد؛ زیرا در این تفسیر هم به روش قرآن به قرآن توجه شده و هم مفسر از دانسته‌های عصری، در فهم آیات بهره برده و  هم  از اندوخته‌های ادبی خود بسیار استفاده کرده است و این به معنای آن است که تفسیر قمی از روایی بودن فاصله گرفته است. این پژوهش  تلاش  می کند به اختصار نمونه‌هایی از آنچه این تفسیر را از تفاسیر روایی محض متمایز می‌کند نقل کند و  دانسته‌های مختلف و مکرر ادبی و بلاغی که مفسر از آنها استفاده کرده است را نشان دهد تا دلیلی بر وجود اجتهاد در تفسیر قمی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • Sources

    Jabbari, M. (2003 AD/1382 SH). "A Look at the Hadith Schools of Shiʻa in the Early Centuries." Shi'a Studies Quarterly. No. 3 and 4. 

    Jabraeili, M. S. (2005 AD/1384 SH). "The Philosophy of Theology." Qabasat Journal. No. 39 and 40. 

    Jafariyan, R. (1985 AD/1364 SH). "The Scientific and Cultural Personality of Ṭabarī. " Keyhan-e Andisheh. No. 25. 

    Jafari, M. (2003 AD/1382 SH). "A Look at the Hadith Schools in the Early Centuries." Shi'a Studies Quarterly. No. 3 and 4. 

    Hosseinzadeh, A. (1996 AD/1375 SH). "An Examination of Abul Jārūd's Exegesis." Quarterly Journal of Quranic Studies. No. 5 and 6. 

    Shubayri, M. J. (1997 AD/1376 SH). "On the Margins of Two Articles." Ayneh Pazhouhesh. Vol. 8, no. 48. 

    Sharifi, H.; Moballegh, M. (1996 AD/1375 SH). "Qummī's Exegesis in the Balance of Critique." Quarterly Journal of Quranic Studies. No. 5 and 6. 

    Ghazizadeh, K. (1996 AD/1375 SH). Bayyenat Quarterly. No. 10. 

    Madelung, W. (1993 AD/1372 SH). Imamite and Zaydi Shi'ism in Iran. (Jafarayan, R. Trans). Keyhan-e Andisheh. No. 52.

    Mousavi, S. A. (1990 AD/1369 SH). "A Study on Qummī's Exegesis." Tehran. Keyhan-e Andisheh. No. 32. 

    Ibn Jawzī, A. (1979). The Virtues of Imam Aḥmad ibn Ḥanbal. Cairo: N.n.

    Ibn Ṭāwūs, A. (2001 AD/1422 AH). Saʻd al-Suʻūd. Qom: Office of Islamic Media. 

    Ibn Nadīm, M. (1994 AD/1415 AH). al-Fihrist. Beirut: Dar al-Ma’rifah. 

    Ostadi, R. (2004 AD/1383 SH). Introduction to Exegeses. Qom: Quds Publication. 

    Ashʻarī, S. (2003 AD/1382 SH). The History of Shiʻa Beliefs and Sectarianism. (Fazayi. Trans). Tehran: Ashiyaneh Book. 

    Ashʻarī, S. (1983 AD/1382 SH). al-Maqālāt wa al-Firaq. (Mashkur, M. Ed). Tehran: Scientific and Cultural Publications. 

    Al-Jāzom, A. (2010 AD/1389 SH). al-Balāgha al-Wāḍiḥah. Tehran: Published by the Sadeq Institute. 

    Bagheri, M. (1991 AD/1370 SH). Introduction to Linguistics. Tehran: Payame Noor University Press. 

    Behboudi, M. (1984 AD/1363 SH). Maʻrifatul Ḥadā. Tehran: Center for Scientific and Cultural Publications. 

    Baḥrānī, S. H. (1875 AD/1295 AH). al-Burḥān fī Tafsir al-Quran. N.p.: Ḥijr. 

    Pakdachi, A. (1996 AD/1375 SH). "The Trends of Imamiyyah Jurisprudence in the Second and Third Centuries AH." Letter of the Academy of Sciences. Vol. 3, no. 4. Pakdachi, A. (2001 AD/1380 SH). "Imamiyyah." Great Islamic Encyclopedia. Tehran: Center of the Great Islamic Encyclopedia. 

    Agha Bozorg Tehrani, M. H. (1982 AD/1403 AH). al-Dharīʻah ilā Taṣānīf al-Shīʻah. Beirut: Dar al-Adwa.

    Jafari, Y. Collection of Articles from the Shaykh Mufid Congress. No. 69. 

    Javadi Amoli, A. (2000 AD/1379 SH). Tasnim. Qom: Isra Publishing. 

    Ḥillī, A. (1981 AD/1402 AH). al-Rijāl. Qom: Al-Razi Publications. 

    Ḥillī, M. (1998 AD/1419 AH). al-Marām fī ʻIlm al-Kalām. Qom: Imam Ṣādiq Institute. 

    Ḥurr ʻᾹmilī, M. (1947 AD/1367 AH). Wasāʼil al-Shīʻa. Tehran: Islamic Library. 

    Khuʼī, A. (n.d.). Muʻjam Rijāl al-Ḥadith. Qom: Madinah al-Elm. 

    Dhahabī, M. (1962 AD/1382 SH). Mīzān al-Iʻtidāl. Beirut: Dar al-Ihyaa al-Kutub al-Arabiyyah. 

    Rezaei, M. A. (2003 AD/1382 SH). Methods and Trends in the Exegesis of the Quran. Qom: Global Center for Islamic Sciences.

    Rūmī, F. (1998 AD/1419 AH). Researches in the Principles and Methods of Tafsir. Riyad: Al-Tawbah Library.

    Zamakhsharī, J. (1946 AD/1366 AH). Tafsir al-Kashshāf. Beirut. Dar al-Fikr. 

    Subhani, J. (1990 AD/1410 AH). Generalities in the Science of Rijāl. Beirut: Dar al-Mizan. 

    Suyūṭī, J. (2003 AD/1403 AH). Beirut: Dar al-Fikr. 

    Suyūṭī, J. (1960 AD/1380 AH). al-Itqān fī ʻUlūm al-Quran. Qom: Fakhreddin. 

    Suyūṭī, J. (1955 AD/1375 AH). "Tafsir of Qummī Ali ibn Ibrāhīm." Encyclopedia of Islamic World. Vol. 7. Tehran: Foundation of the Islamic Encyclopedia. 

    Sharif Qureshi, M. B. (1999 AD/1378 SH). An Analytical Study of Imam Hasan ʻAskarī's Life. Mashhad: Khorasan Razavi Province. 

    Mohammad Shirazi, S. (2004 AD/1383 SH). Transcendent Wisdom in the Four Journeys. Tehran: Foundation of Islamic Wisdom, Sadra. 

    Shūshtarī, M. T. (1996 AD/1415 AH). Qāmūs al-Rijāl. Islamic Publishing Institute. 

    Ṣadr, M. B. (2011 AD/1404 AH). Durūs fī ʻIlm al-Uṣūl. Qom: Shahid Ayatollah Sadr Scientific Complex. 

    Ṣadūq, M. (2006 AD/1404 AH). ʻUyūn Akhbār al-Riḍā. Beirut: Al-Alami Institute for Publications. 

    Ṣadūq, M. (1950 AD/1370 AH). Risālah al-Iʻtiqādāt. Tehran: Boozarjomehri Bookstore. 

    Ṣaffār. (2006 AD/1404 AH). Baṣāʼir al-Darajāt. Tehran. 

    Ṣadūq. (2009 AD/1410 AH). al-Amālī. Beirut: Al-Alami Institute for Publications. 

    Ṭabāṭabāʼī, M. H. (1985 AD/1364 SH). Tafsir al-Mīzān. Qom: Scientific and Intellectual Foundation of Allameh Ṭabāṭabāʼī. 

    Ṭabāṭabāʼī, M. H. (1996 AD/1417 AH). Bidāyat al-Ḥikmah. Qom: Islamic Publishing Institute. 

    Ṭabrisī, A. (2011 AD/1390 SH). Majmaʻ al-Bayān. Tehran: Islamiyyah Bookstore. 

    Ṭūsī, A. (n.d.). Tamhīd al-Uṣūl. Tehran: University of Tehran. 

    Ṭūsī, A. (1977 AD/1356 SH). al-Fihrist. Qom: Al-Sharif al-Razi Publications. 

    Ṭūsī, A. (2002 AD/1381 SH). Rijāl al-Ṭūsī. Najaf Ashraf: Heydariyyah Publications. 

    Ṭūsī, A. (n.d.). al-Ghaybah. N.p.: N.n. 

    ʻAsqalānī, A. (1994 AD/1415 AH). Lisān al-Mīzān. Beirut: N.n. 

    Amid Zanjni, A. (2000 AD/1379 SH). Foundations and Methods of Quranic Exegesis. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. 

    Furāt Kūfī, A. (2009 AD/1410 AH). Tafsir of Furāt Kūfī. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. 

    Qummī, S. (2003 AD/1382 SH). History of Beliefs and Sects of Shi'ah. Tehran: Ashiyaneh Book. 

    Qummī, A. (2006 AD/1426 AH). Tafsir al-Qummī. Qom: Dar al-Hujjah for Culture. 

    Majlisī, M. B. (1924 AD/1303 SH). Biḥār al-Anwār: A Tafsir Attributed to Nuʻmānī. Beirut: N.n. 

    Modarresi Ṭabāṭabāʼī, S. H. (1995 AD/1374 SH). The School in the Process of Evolution (Hashim Izdapanahi). New Jersey, USA: Darwin Publishing. 

    Modarresi Ṭabāṭabāʼī, S. H. (1989 AD/1368 SH). An Introduction to Shia Jurisprudence. Mashhad: Astan Quds Publishing. 

    Modir Shanechi, K. (2003 AD/1382 SH). History of Hadith. Tehran: Samt. 

    Ma'arif, M. (2006 AD/1385 SH). General History of Hadith. Tehran: Kavir Publishing. 

    • Ma'rifat, M. H. (1998). al-Tafsir wa al-Mufassirūn fī Thawbihī al-Qashīb. Mashhad: Razaviyyah University.
    • Makarem, N. (2005 AD/1384 SH). Tafsir Nemuneh. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.

    Meythami, A; Estilaei, A. (1992 AD/1371 SH). Animal Biology. Tehran. Offset Company. 

    Najāshī, A. (2007 AD/1408 AH). al-Rijāl. (Na'eini, M. Ed). Beirut: Dar al-Adwa. 

    Najāshī, A. (2012 AD/1413 AH). al-Rijāl. Qom: Islam Publishing Institute.

  • تاریخ دریافت: 01 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری: 06 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش: 06 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 06 آذر 1403
  • تاریخ انتشار: 01 آذر 1403