بررسی وضعیت روایات و راویانِ نعمانی (صاحب الغیبة) در منابع حدیثی شیعه تا قرن دهم قمری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و ‌حدیث، قم، ایران.

چکیده

شرح زندگانی محمد بن ابراهیم بن جعفر نُعمانی (ز342ق) چندان روشن نیست و اطلاعات قابل‌ توجهی هم از او در دسترس نمی‌باشد. همچنین یکی از مسائلی که پیرامون زندگی نعمانی مشخص نیست، میزان توجه نویسندگان و علمای امامیه به روایات نعمانی و نیز کتاب الغیبة کنونی منسوب به وی می‌باشد؛ بنابراین از آنجا که برخی نعمانی را از اعلام علمای امامیه دانسته‌اند، نیاز است تا «وضعیت روایات و راویانِ نعمانی در منابع حدیثی متقدم شیعه» بررسی و پژوهش شود که: چه روایاتی از نعمانی در میان منابع حدیثی متقدم شیعه امامیه وجود دارد؟ راویان نعمانی در میان مشایخ امامیه چه کسانی هستند؟ و با تمرکز به روایات و راویان نعمانی، وضعیت میزان توجه عالمان امامیه به نعمانی و آثار و روایات وی چگونه است؟ پس از بررسی تمامی منابع حدیثی موجود شیعه، مشخص شد که تنها  شانزده روایت (مکرر و غیرمکرر) در برخی منابع اندک منطقه عراق و شام از وی موجود است. از سوی دیگر و جدای از منابع رایج امامیه، در بررسی تراث غلات، منابعی یافت می‌شود که در آنها روایاتی از نعمانی نقل شده‌اند که البته هیچ‌کدام در منابع امامیه و نیز منابع اهل‌تسنن یافت نمی‌شوند. غالب راویان اسناد نعمانی در این منابع، از راویان بدنام، سران غالیان و  یا علاقمندان به میراث غلات هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. Sources

    Ibn Shahr Ᾱshūb, M. (1959 AD/1379 AH). Manāqib Ᾱl Abī Ṭālib. Qom: Allamah.

    Ibn Ṭāwūs, A. (1948 AD/1368 AH). Faraj al-Mahmūm fī Tārīkh ʻUlamāʼ al-Nujūm. Qom: Dar al-Dhakha'ir.

    Ibn Ṭāwūs, A. (1996 AD/1417 AH). Kashf al-Maḥja li Thamaratil Muhja. Qom: Maktab al-I'lam al-Islami.

    Ibn Ṭāwūs, A. (n.d.). Muhaj al-Daʻawāt. Qom: N.n.

    Ibn Ghaḍāʼirī, A. (2001 AD/1422 AH). Rijāl Ibn al-Ghaḍāʼirī. (Husayni Jalali, Ed). Qom: Dar al-Hadith.

    Abū Mūsā and Shaykh Mūsā. (2006). Silsilah al-Turāth al-ʻAlawī. Diyar Muqal: Dar li Ajl al-Ma'rifa.

    Ostadi, R. (1990 AD/1369 SH). "A Book with Four Titles." Kayhan Andishe. No. 33.

    Ostadi, K. (2021 AD/1400 SH). "Introduction and Study of the Oldest Manuscript of al-Ghayba Attributed to Nuʻmānī." Intizar Maw'ud. Vol. 21, no. 75, pp. 75-109.

    Ostadi, K. (2022 AD/1402 SH (a)). "Introduction to the Manuscripts of the Book al-Ghayba by Nuʻmānī." Mahdavi Researches. Vol. 12, no. 45, pp. 97-134.

    Ostadi, K. (2022 AD/1402 SH (b)). "Introduction and Analysis of the Manuscripts of the Book al-Ghayba Attributed to Nuʻmānī." Manuscript Studies Research Journal. Vol. 1, no. 2, pp. 189-208.

    Esfandiary, A. (1995 AD/1374 SH)." A Research on the Ghulāt Tribes. Tehran: Publications of the Islamic Propaganda Organization.

    Amīn ʻᾹmilī, M. (2000 AD/1421 AH). Aʻyān al-Shīʻa. Beirut: Dar al-Ta'aruf.

    Ansari, H. (2007 AD/1386 SH). "The Legacy of the Ghulāt: From Abū al-Qāsim al-Kūfī to the Author of ʻUyūn al-Muʻjizāt." Historical reviews site. October.

    Baqeri, H. (2015 AD/1394 SH). "Ḥaqāʼiq Asrār al-Dīn, an Ancient Text from the Nasirean Heritage: A Study in Dating and Identifying the Author of the Article." Religions and Mysticism. Vol. 48, no. 2, pp. 163-183.

    Tehrani (Ᾱqā Buzurg), M. (1987 AD/1408 AH). al-Dharīʻah ilā Taṣānīf al-Shīʻah. Qom: Ismailiyan Institute.

    1. Tehrani (Ᾱqā Buzurg), M. (2009 AD/1430 AH). Ṭabaqāt Aʻlām al-Shīʻah. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi.

    Ḥarrānī, H. (2016). Ḥaqāʼiq Asrār al-Dīn. (Yunus Hasan, H. Ed). N.p.: Online Digital Publication.

    Ḥillī, H. (2000 AD/1421 AH). Mukhtaṣar al-Baṣāʼir. Qom: Islamic Publication Institute.

    Ḥillī, H. (1891 AH/1311 AH). Khulāṣat al-Aqwāl. Tehran: N.n.

    Khaṣībī, H. (1990 AD/1411 AH). al-Hidāyah al-Kubrā. Beirut: Al-Balag.

    Khuʼī, A. (1992 AD/1413 AH). Muʻjam Rijāl al-Hadith. N.p.: Ayatollah Khu'i Institute Publication.

    Derayati, M. (2012 AD/1391 SH). Catalogue of Iranian Manuscripts. Tehran: National Library.

    Ziraklī, Kh. (1980). al-Aʻlām. Beirut: Dar al-'Ilm lil-Malayin.

    Zayyāt Nīshābūrī, I. (n.d.). Ṭib al-Aʼimmah. Qom: Sharif Radi.

    Shubayrī Zanjānī, M. (2001 AD/1380 SH). "Nuʻmānī and Ghaybah Sources (1)." Intizar-e Maw'ud. No. 2.

    Shubayrī Zanjānī, M. (2006 AD/1385 SH). "Nuʻmānī and Ghaybah Sources (10)." Intizar-e Maw'ud. No. 18.

    Shamshīrī, R. (2018 AD/1398 SH). "The Grounds for Weakening Yūnus ibn Ẓabyān." Quran and Hadith Sciences. Vol. 51, no. 2. Serial No. 103, pp. 153-172.

    Shūshtarī, M. (1989 AD/1410 AH). Qāmūs al-Rijāl. Qom: Islamic Publication Institute.

    Ṣadūq, M. (1959 AD/1379 AH). Maʻānī al-Akhbār. Qom: Society of Seminary Teachers.

    Ṭūsī, M. (1990 AD/1411 AH). al-Ghaybah. (ʻIbādullāh and Nāṣi, Res). Qom: Dar al-Ma'arif al-Islamiyyah.

    Ṭūsī, M. (1994 AD/1415 AH). Rijāl Ṭūsī. (al-Isfahani, Ed). Qom: Society of Seminary Teachers.

    Ṭūsī, M. (1996 AD/1417 AH). al-Fihrist. (al-Qayyumi, J. Ed). Qom: N.n.

    ʻᾹmilī Nabāṭī, A. (1964 AD/1384 AH). al-Ṣirāṭ al-Mustaqīm ilā Mustaḥiqqī. (Behbudi, M. B. Intro). Tehran: Maktabat al-Murtadaviyyah.

    ʻIṣmat al-Dawlah, M. (2016). al-Risālah al-Miṣrīyyah (Manhaj al-ʻIlm wal Bayān wa Nazhat al-Samʻ wal Bayān). (Baghdadi Qati'i, A. App). N.p.: Al-Majmu'ah al-Kamilah.

    Ghālib Ṭuwayl, M. (1966 AD/1386 AH). Tārīkh al-ʻAlawīyīn. Beirut: Dar al-Andalus.

    ʻAlam al-Hudā, A. (2010 AD/1389 SH). Risālah al-Muḥkam wa al-Mutashābih. Mashhad: Islamic Research Foundation.

    ʻAlam al-Hudā, A. (1984 AD/1405 AH). Rasāʼil al-Sharīf al-Murtaḍā. (Rajayi, M. Ed). Qom: Dar al-Qur'an al-Karim.

    Ghālib Ṭuwayl, M. (1966 AD/1386 AH). Tārīkh al-ʻAlawīyīn. Beirut: Dar al-Andalus.

    Karājakī, M. (2015 AD/1394 SH). Maʻdan al-Jawāhir. (Husayni, A. Ed). Qom: Mehr Ostwar.

    Karājakī, M. (1989 AD/1410 AH). Kanz al-Fawāʼid. Qom: Dar al-Dhakha'ir.

    Kashshī, M. (1988 AD/1409 AH). Ikhtīyār Maʻrifat al-Rijāl (Rijāl Kashshī). (Mustafavi, Ed). Mashhad: Ferdowsi University.

    Māmaqānī, A. (1990 AD/1369 SH). Talkhīṣ Miqbās al-Hidāyah. (Ghaffari, A. Ed). Tehran: Imam Sadeq (AS) University.

    Majlisī, M. (1983). Biḥār al-Anwār. Beirut: Offset.

    Mūsawī, A. M. (1989 AD/1368 SH). "Treatises on the Interpretation and Sciences of the Quran Attributed to the Ahl al-Bayt (AS)." Keyhan Andishe. No. 28.

    Najāshī, A. (1986 AD/1407 AH). Rijāl Najāshī. (Zanjani, Ed). Qom: Nashr Islami.

    Nuʻmānī, M. (1977 AD/1397 AH). al-Ghaybah. Tehran: Nashr Ṣadūq.

  • تاریخ دریافت: 21 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری: 02 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش: 02 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 اسفند 1403