تلاش های تربیتی امام علی (ع) در راستای اصلاح و هدایت ناکثین به عنوان گروهی از مخالفان داخلی حکومت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.

چکیده

با توجه به اینکه همواره حکومت‌های مستقر در جوامع بشری با مخالفان داخلی مواجه بوده‌اند، راهبرد مناسب برای حاکمان اسلامی، الگوگیری از سیره عملی امیرالمؤمنین علی(ع) در راستای چگونگی مواجهه و مقابله با مخالفان است. از منظر امام علی(ع) به عنوان الگوی عدالت در جهان، به‌کارگیری تربیت اخلاقی حتی در برخورد با مخالفان حکومت اسلامی نیز مسأله‌ای مهم محسوب می‌شود و بر این اساس در مواجهه با جریان‌های مخالف سیاسی و اجتماعی تلاش کرده اند تا حدممکن آنها را اصلاح و هدایت نمایند. به این منظور در مقاله حاضر به مطالعه بخشی از سخنان حضرت در برابر مخالفان داخلی حکومت اسلامی پرداخته شده و با استفاده از روش تحلیل محتوا مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته تا جزئیات رفتارهای تربیتی امام(ع) کشف و شناسایی گردد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که مجموعه تلاش های تربیتی امام علی(ع) جهت اصلاح و هدایت مخالفان داخلی را می توان ذیل پنج اقدام راهبردی آگاهی بخشی عمومی، تصحیح بینش‌های دینی و نگرش‌های اعتقادی، مدارا و سازش، توبیخ و تهدید و در نهایت تنبیه و مجازات متناسب با شرایط طبقه بندی نمود. در این میان، تلاش های امام جهت آگاهی بخشی عمومی و اصلاح بینش‌های دینی و اعتقادی مخالفان اهمیت بسزایی دارد، چنانکه به منظور جذب و هدایت مخالفان، به صورت موردی و جزئی اقدام به تصحیح برداشت‌های غلط آنان نموده و تفسیر صحیح و حقیقی از آیات قرآن کریم و احادیث پیامبر اسلام (ص) را بیان می نماید.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Sources
Balādhurī, A. (1996 AD/1417 AH). Ansāb al-Ashrāf. Beirut: Dar al-Fikr.
Dīnawarī, A. (1989 AD/1368 SH). al-Akhbār al-Ṭawāl. Qom: al-Razi.
Haqpanah, J. (1999 AD/1378 SH). "Opposition and Internal Security of the Islamic Republic of Iran." Strategic Studies. No. 4, pp. 82-98.
Ḥurr ʻᾹmilī, M. (2004 AD/1425 AH). Ithbāt al-Hudāh bil Nuṣūṣ wa al-Mu'jizāt. Beirut: 'Aalami.
Ibn Abi al-Ḥadīd, A. (1983 AD/1404 AH). Interpretation of Nahj al-Balāgha. Qom: Mar'ashi Najfi.
Ibn Aʻtham, A. (1990 AD/1411 AH). Kitāb al-Futūḥ. Beirut: Dar al-Adwa'.
Ibn Athīr, A. (1965 AD/1385 AH). al-Kāmil fī al-Tārīkh. Beirut: Dar al-Sadir.
Ibn Fāris, A. (1983 AD/1404 AH). Muʻjam Maqāyīs al-Lugha. Qom: al-'Alam al-Islami.
Ibn Manẓūr, M. (1993 AD/1414 AH). Lisān al-Aʻrāb. Beirut: Dar Sadir.
Ibn Qutaybah, A. (1989 AD/1410 AH). al-Imama wa al-Sīyāsa al-Maʻrūf bi Tārīkh al-Khulafāʼ. Beirut: Dar al-Adwa'.
Ibn Shahr Ᾱshūb, H. (1983 AD/1404 AH). Tuḥaf al-ʻUqūl ʻan Ᾱl al-Rasūl. Qom: Jami'at Mudarrisin.
Ibn Shahr Ᾱshūb, M. (1959 AD/1379 AH). Manāqib Ᾱl Abī Ṭālib. Qom: 'Alamah.
Khomeini, R. (2010 AD/1389 SH). Saḥīfa Imam. Tehran: Imam Khomeini Institute.
Rāghib Iṣfahānī, H. (1991 AD/1412 AH). Mufaradāt Alfāẓ al-Quran. Beirut: Dar al-Qalam.
Hooman, A. (2013 AD/1393 SH). Practical Guide to Content Analysis. Tehran: Mobtakeran.
Farāhīdī, K. (1988 AD/1409 AH). Kitāb al-ʻAyn. Qom: Hijrat.
Mohammadimehr, Gh. (2014 AD/1394 SH). Content Analysis Method. Tehran: Daneshnegar.
Ghazizadeh, K; Nikkhah Monfared, F. (2012 AD/1392 SH). "The Rights of Opponents Before and During War from the Perspective of Nahj al-Balāgha." Research in Quranic and Hadith Sciences. No. 1, pp. 127-145.
Neuendorf, K. (2015 AD/1395 SH). The Content Analysis Guide. Mashhad: Islamic Azad University.
Krippendorff, K. (2004 AD/1383 SH). Content analysis: An introduction to its methodology. Tehran: Ney.
Mutahhari, M. (2008 AD/1387 SH). Philosophy of Ethics. Tehran: Sadra.
Mufīd, M. (1992 AD/1413 AH). al-Amālī. Qom: Shaykh Mufīd Congress.
Mufīd, M. (1992 AD/1413 AH). al-Jamal wa al-Naṣra li Sayyid al-ʻAtrah fī Ḥarb al-Baṣra. Qom: Shaykh Mufīd Congress.
Narāqī, M. (n.d.). Jāmiʻ al-Saʻādāt. Beirut: Al-'Alami.
Mehrdad, N; Haghadost Oskui; Sayyid Fatemi, N. (2015 AD/1395 SH). Qualitative Content Analysis. Tehran: Boshra.
Shirdel, M; Radi Bahabadi, B. S; Fattahizadeh, F; Janipour, M. (2016 AD/1396 SH). "Behavioral Study of Imam Ali (AS) with the First Domestic Opponents of the Islamic Government." Alvi Research Journal. No. 2, pp. 45-70.
Shirdel, M; Radi Bahabadi, B. S; Fattahizadeh, F; Etratdoost, M. (2019). PhD thesis: "A content analysis of Imam Ali's(A.S) behavior towards the Companions of Jamal", Tehran: Al-Zahra University.
Ṭabarī, M. (1967 AD/1387 AH). Tārikh al-Umam wa al-Mulūk. Beirut: Dar al-Turath.
Ṭūsī, M. (1993 AD/1414 AH). al-Amālī. Qom: Dar al-Thaqafa.
Newman, W. L. (2000 AD/1390 SH). Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches. Tehran: Ketab Mehrban.
Satu, L; Helv, K. (2007). "The Qualitative Content Analysis Process." Journal Wihey Online Liberary. Vol. 3, no. 1.
Oliveira, M; Bitencourt, C; Santos, A; Teixeira, E. (2016). "Thematic Content Analysis: Is There a Difference Between the Support Provided by the MAXQDA and NVIVO Software Packages?" Rev. Adm. UFSM, Santa Maria. Vol. 9, no. 1, pp. 72-82.
Smith, Ch. (1992). Motivation and Personality: Handbook of Thematic Content Analysis. New York: Cambridge University Press.
Vaismoradi, M; Turnen, H; Bondas, T. (2013). "Content Analysis and Thematic Analysis: Implications for Conducting a Qualitative Study." Nursing and Health Sciences. No. 15, pp. 398-405.
  • تاریخ دریافت: 27 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری: 07 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش: 08 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 اسفند 1403