استعارۀ مفهومی (جان‌بخشی) مرگ، در آیات و سخنان حضرت امیرالمؤمنین(علیه‌السلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبۀ سطح4 (مربی)، رشته تفسیر تطبیقی، موسسۀ آموزش عالی فاطمه الزهراء(علیها السلام)، اصفهان، ایران.

2 استادیار گروه حدیث، جامعه المصطفی(ص) العالمیه، قم، ایران.

چکیده

فهم آدمی از معارف الهی به ویژه معارف انتزاعی و غیرملموسی چون مرگ، در عملکرد و عاقبت انسان نقش بسزایی دارد؛ از این‌رو مفهوم مرگ در آیات و روایات به‌ویژه کلمات حضرت‌علی(ع) به شیوه‌ای ملموس تصویرسازی‌‌شده‌است. بررسی روش‌ توصیفی-تحلیلیِ «مرگ» با رویکرد استعاره‌های مفهومی در قلمروِ معناشناسی‌ شناختی، فضاهای ملموس را به فضاهای نامأنوس، منتقل‌ ساخته‌ و زوایای جدیدی از مفاهیم معرفت دینی در مورد مرگ را به روی آدمی می‌گشاید؛ زیرا بر اساس آیات و کلمات حضرت امیر(ع) در رویکرد استعارۀ مفهومی‌ جان‌بخشی، مفهوم عینی انسان، حیوان و گیاه در مرگ نگاشت شده‌است: ۱- مرگ تصویر انسانی را به خود گرفته‌ که موعظه می‌کند و می‌آید و جان آدمی را ملاقات‌می‌کند؛ و یا انسانی که در تعقیب انسان دیگری است و در انتظار است تا او را بگیرد چون مأموری که حکمی از قاضی دارد، و یا سارقی و شکارچی که از غفلت او استفاده کرده و تمام دارایی اش (عمر و جان) را سرقت یا شکارمی‌کند. ۲-تصویر دیگر برای مرگ، چهرۀ حیوانی درنده است که با چنگالهای تیز، خود جان انسان را هدف گرفته است. ۳- مفهوم‌سازی سوم جان‌بخشی، مرگ را گیاهی نشان‌داده که بوی خوش دارد و یا خزانی دارد که پایان عمر است. در برخی از این تصویر آفرینی‌های ملموس، لذت و آسایش و آرامش کانون توجه بوده ولی در بیشتر این جان‌بخشی‌ها قطعیت و نزدیک بودن مرگ، سخت و ترسناک بودن، گذرا بودن زندگی و احاطه مرگ و راه فرار نداشتن از آن و احساس خسران و حسرت بوده‌ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Sources
Holy Quran
Nahj al-Balāgha
Ibn Bābawayh, M. (Shaykh Ṣadūq). (1958 AD/1378 AH). ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (Vol.1). Tehran: Jahan.
Ᾱlūsī, M. (1994 AD/1415 AH). Rūḥ al-Maʿānī fī Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm (Vol.4). Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Baḥrānī, A. (n.d.). Sharḥ Nahj al-Balāgha. (Vols.3, 4, 5). N.p.: N.n.
Tamīmī Ᾱmudī, A. (1998 AD/1377 SH). Ghurar al-Ḥikam wa Durar al-Kalim. (Vol.2). (Sheikh Islami, H. Trans). 4th Ed. Qom: Ansariyan.
Jafari, M. (n.d.). Nahj al-Balāghah Translation and Interpretation. Vol. 12. N.p.: Islamic Culture Publishing.
Khansari, J. (1987 AD/1366 SH). Āqā Jamāl Khānsārī Explanation on Ghurar al-Ḥikam wa Durar al-Kalim. Vol.5. 4th Ed. Tehran: University of Tehran.
Rāghib Iṣfahānī, H. (1991 AD/1412 AH). Mufradāt Alfāẓ al-Qurʾān. (Dawudi, S. Ed). Beirut: Dar al-Qalam.
Sayyid Raḍī, M. (1993 AD/1414 AH). Nahj al-Balāgha. Qom: Hijrat.
Safavi, K. (2011 AD/1390 SH). An Introduction to Semantics. 4th Ed. Tehran: Sooreh Mehr.
Ṭabāṭabāʼī, M. (1996 AD/1417 AH). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. Vols. 5, 19. 5th Ed. Qom: Society of Seminary Teachers.
Ṭabāṭabāʼī, M. (1995 AD/1374 SH). Translation of Tafsir al-Mizan. Vol.5. (Mousavi Hamedani, M. Trans). 5th Ed. Qom: Society of Seminary Teachers.
Ṭūsī, M. (1993 AD/1414 AH). al-Amālī. (Mu'assasat al-Ba'tha, Ed). Qom: Dar al-Thaqafa.
Farāhīdī, K. (1988 AD/1409 AH). Kitāb al-'Ayn. Vol.3. 2nd Ed. Qom: Hijrat.
Qaeminiya, A. (1982 AD/1401 SH). Conceptual Metaphors and Quranic Spaces. 4th Ed. Tehran: Research Institute of Culture and Islamic Thought.
Qaeminiya, A et al. (2014 AD/1393 SH). Metaphorical Language and Conceptual Metaphors: "Conceptual Metaphors in Quranic Verses". 2nd Ed. Tehran: Hermes.
Qaeminiya, A. (2017 AD/1396 SH). Cognitive Semantics of the Quran. 2nd Ed. Tehran: Research Institute of Culture and Islamic Thought.
Qarashī, A. (1991 AD/1412 AH). Qāmūs al-Qurʾān. Vol.3. 6th Ed. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Qummī, A. (1984 AD/1363 SH). Tafsīr al-Qummī. Vol.2. 3rd Ed. Qom: Dar al-Kitab.
Qūnawī, A. (2001 AD/1422 AH). Ḥāshiya al-Qūnawī ʿalā Tafsīr al-Bayḍāwī. Vol.18. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Majlisī, M. (1982 AD/1403 AH). Biḥār al-Anwār al-Jāmiʿa li Durar Akhbār al-Aʾimma al-Aṭhār. Vols.68, 79. 2nd Ed. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Muṣṭafawī, H. (2009 AD/1430 AH). al-Taḥqīq fī Kalimāt al-Qurʾān al-Karīm. Vol. 11. 3rd Ed. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Makarem Shirazi, N. (2011-2012 AD/1390–1391 SH). Imam Amir al-Mu'minin (AS) Message. Vols.3, 4, 7, 8, 9, 12, 13. Qom: Imam Ali ibn Abi Talib Institute.
Makarem Shirazi, N. (1995 AD/1374 SH). Tafsir Nemooneh. Vol.4. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Hashimi Khuei, H. (1979 AD/1400 AH). Minhāj al-Barāʿa fī Sharḥ Nahj al-Balāgha. Vols.5, 7, 21. (Hassanzadeh Amoli, A; Kamarei, M. Trans and Mianji, E. Ed). 4th Ed. Tehran: Islamic Library.
Articles:
Shabanlou, A. (2018 AD/1398 SH). "The Quranic Origins of Conceptual Metaphors of Death in Rumi's Mathnawi." Scientific-Research Quarterly of Quranic Studies and Islamic Culture. Institute for Humanities and Cultural Studies. Vol.3, no. 3, pp. 39-62.
English Sources:
Lakoff, G; Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago and London: University of Chicago Press.
 
  • تاریخ دریافت: 07 دی 1403
  • تاریخ بازنگری: 17 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش: 29 بهمن 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 01 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار: 01 اسفند 1403