معرفی و روش‌شناسی الخصالِ شیخ صدوق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران. تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

شیخ‌ صدوق‌ از محدثان بزرگ شیعه امامیه در قرن چهارم است که نزدیک به سیصد اثر تألیفی از خود به یادگار گذاشته است‌ که بر نقش مؤثر ایشان در ترویج فرهنگ اهل‌بیت(ع) دلالت دارد. یکی از رویکردهای جامع‌نگاری در دوره متقدمان تألیف کتاب با عنایت به حل مشکل یا برطرف‌سازی یک نیاز علمی بوده است؛ از این‌رو شیخ صدوق با این هدف به تألیف کتاب «الخصال» پرداخته که جامعی از روایات اخلاقی و عقیدتی می‌باشد. با وجود آنکه غالب حجم کتاب را روایات تشکیل می‌دهد و ایشان در صدد بیان توضیحات ذیل متن روایات نبوده است، اما در ذکر روایات از روشهای خاصی بهره برده است. استخراج این روشها و دسته‌بندی و تحلیل آنها که مسأله اصلی این پژوهش است به منظور الگوگیری در تألیفات حدیثی از اهمیت به سزایی برخوردار است. این کتاب روایات را در قالبی نو بر اساس شماره و ترتیب اعداد، طبقه‌بندی و تنظیم نموده است که این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی آن می‌پردازد. بنابراین ضمن معرفی کتاب و ساختار آن و دسته‌بندی روایات بر اساس راویان اصلی، با توجه به چگونگی ذکر روایات توسط مؤلف، روش ایشان در ذکر روایات استخراج شده است. پس با بررسی محتوای کتاب این نتایج به دست می‌آید که «الخصال» یک جامع حدیث نسبی موضوع‌محور به شمار می‌آید که در 26باب و 1255حدیث گردآوری شده و شامل مجموعه‌ای از روایات اعتقادی، اخلاقی، فقهی، تاریخی، کلامی و... بوده و وجه تشابه آنها در تعداد خصوصیات ذکر شده در روایات است. روش مؤلف در ذکر روایات عبارتست از: ذکر روایات به صورت مسند، بهره‌گیری از روایات شیعه و اهل سنت در گزینش روایات، توضیح روایات به کمک روایات دیگر، بهره‌گیری از دانش تخریج در ثبت روایات، توجه به سماع در نقل حدیث، دسته‌بندی عددی روایات، جمع آوری روایات با موضوعات متنوع و رویکرد آموزشی و تربیتی در ذکر روایات.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Sources
A Group of Professors from the Faculty of Hadith Sciences. (2011 AD/1390 SH). Introduction to Hadith. 1st Edition. Qom: Dar Al-Hadith Scientific and Cultural Institute, Printing and Publishing Organization.
Ahmadi, M. (2019 AD/1398 SH). History of Shi'a Hadith in the Fourth to Seventh Centuries AH. 1st Edition. Qom: Dar Al-Hadith Scientific and Cultural Institute, Printing and Publishing Organization.
ʻĀmilī, Ḥ. (1981 AD/1360 SH). Wuṣūl al-Akhbār ilā Uṣūl al-Akhbār. 1st Edition. Qom: Majma' al-Zakha'ir al-Islamiyyah.
Aqa Bozorg Tehrani, M. (1993 AD/1403 AH). al-Dharīʻah ilā Taṣānīf al-Shīʻah. Vol 20, 21, 24. Beirut: Dar al-Adwa'.
Baḥr al-ʻUlūm, M.M. (1984 AD/1363 SH). Rijāl (Bil-Fawāʼid al-Rijālīyyah). Vol 3. 1st Edition. Tehran: Maktabat al-Sadiq (AS).
Bayhaqī, A. (2001 AD/1421 AH). Shuʻab al-Īmān. Vol 5. 1st Edition. Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Ibn Bābawayh, M. (1978 AD/1398 AH). al-Tawhīd. (Hosseini, H. Ed). 1st Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Bābawayh, M. (1983 AD/1362 SH). al-Khiṣāl .(Ghaffari, A. Ed). Vols 1&2. 1st Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Bābawayh, M. (1983 AD/1362 SH). al-Khiṣāl. (Modarres Gilani. Trans). Vol. 1. 1st Edition. Tehran: Javidan Printing and Publishing Organization.
Ibn Bābawayh, M. (1983 AD/1403 AH). Maʻānī al-Akhbār. 1st Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Bābawayh, M. (1993 AD/1413 AH). Man Lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh. (Ghaffari, A. Ed). Vol 3. 2nd Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Idrīs Ḥillī, M. (1990 AD/1410 AH). al-Sarāʼir al-Ḥāwī li Taḥrīr al-Fatāwī. Vol 2. 2nd Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Mubārak, ʻA. (2004 AD/1425 AH). al-Zuhd wa Yalīhi Kitāb al-Raqāʼiq. 2nd Edition. Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Ibn Ṭāwūs, ʻA. (1949 AD/1368 AH). Faraj al-Mahmūm. 1st Edition. Qom: Dar al-Zakha'ir.
Maaref, M ; Shari'ati Niasar, H. (2019 AD/1398 SH). "Abū Bakr Bayhaqī and Shuʻab al-Īmān." Bi-quarterly Scientific Journal of Approximation Studies of Islamic Religions (Ray of Unity). New Period, no. 52, pp. 5-19.
Maaref, M. (1995 AD/1374 SH). A Research on the History of Shi'a Hadith. 1st Edition. Tehran: Zarih Cultural and Art Institute.
Maaref, M. (2010 AD/1389 SH). The Truthful Muhaddith. 1st Edition. Tehran: Hamshahri.
Maaref, M. (2017 AD/1396 SH). Topics in the History of Hadith. 2nd Edition. Tehran: Naba'.
Madani Bajestani, M. (2006 AD/1385 SH). Dictionary of Shi'a Hadith Books. Vol. 1. 1st Edition. Tehran: Amir Kabir Publishing House.
Majlisī, M.B. (1983 AD/1403 AH). Biḥār al-Anwār. Vol. 1. 2nd Edition. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-'Arabi.
Māmaqānī, A. (1991 AD/1411 AH). Miqbās al-Hidāyah fī ʻIlm al-Dirāyah. Vol 3. 1st Edition. Qom: Mu'assasat Aal al-Bayt (AS) li Ihya' al-Turath.
Masoudi, A. (2018 AD/1397 SH). The Role of Shi'a in Hadith Sciences. 1st Edition. Qom: Imam Ali ibn Abi Talib (AS) Publishing.
Modir Shanehchi, K. (2000 AD/1379 SH). Dirāyat al-Ḥadīth. 16th Edition. Qom: Dar al-Thaqalayn.
Mohammadi Reyshahri, M. (2018 AD/1397 SH). Hadith Recognition. Vol. 1. 1st Edition. Qom: Dar Al-Hadith Scientific and Cultural Institute, Printing and Publishing Organization.
Nafisi, S. (2009 AD/1388 SH). Dirāyat al-Ḥadīth. 2nd Edition. Tehran: Samt Publishing.
Najāshī, A. (1986 AD/1365 SH). Rijāl. 1st Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Qāsim ibn Sallām, A. (1988 AD/1408 AH). al-Amwāl. 1st Edition, Beirut: Dar al-Fikr.
Quḍāʼī, M. (2010 AD/1431 AH). Musnad al-Shihāb. Vol. 1. 3rd Edition. Damascus: Dar al-Risalah al-'Alamiyyah.
Shaykh Ḥurr al-ʻĀmilī, M. (1989 AD/1409 AH). Tafṣīl Wasāʼil al-Shīʻah ilā Taḥṣīl Masāʼil al-Sharīʻah. Vol 1. 1st Edition. Qom: Mu'assasat Aal al-Bayt (AS).
Ṭabāṭabāʼī, M. (2011 AD/1390 SH). History of Shi'a Hadith (2) (The Era of Occultation). 1st Edition. Qom: Dar Al-Hadith Scientific and Cultural Institute, Printing and Publishing Organization.
Ṭūsī, M. (2006 AD/1427 AH). al-Fihrist. 1st Edition, Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
Ṭūsī, M. (2006 AD/1427 AH). Rijāl. 3rd Edition. Qom: The Society of Seminary Teachers of Qom.
دوره 2، شماره 2
اردیبهشت 1404
صفحه 81-116
  • تاریخ دریافت: 12 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری: 22 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 22 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار: 01 اردیبهشت 1404