گونه‌شناسی روایات«متعه النساء» و تبیین آن با مفهوم «ضرورت»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تمام دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. دانشجوی دکتری دانشگاه بین المللی علامه عسکری، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران. ایران.

3 دانشیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش به تحلیل و گونه‌شناسی روایات متعه (عقد موقت) می‌پردازد. مسئله اصلی نشان دادن تأثیرپذیری حکم متعه اعم از جواز، استحباب، امر یا نهی، تحت تأثیر شرایط فردی، اجتماعی و سیاسی، در زبان روایات است. از این رو پژوهش حاضر با روش کتابخانه‌ای در گردآوری داده‌ها و روش تحلیلی ـ استنتاجی بر تحلیل محتوای روایات شیعه و اهل سنت استوار گشته است. نگاه جمعی به روایات نشان می‌دهد که حکم متعه مطلق نبوده و تابع شرایط و ضرورت‌های مختلف است. در سطح فردی، در صورت وجود نیاز فردی، انجام متعه جایز است. از ظاهر روایات مربوط به محدود نمودن این عمل به ضرورت می‌توان استنباط نمود که در زمانی محدودیت برداشته می‌شود که به صورت شخصی ضرورتی برای فرد ایجاد شود تا جواز انجام متعه نسا برای او صادر گردد. متعه در سطح اجتماعی، می‌تواند به عنوان ابزاری برای حفظ جامعه، به ویژه در شرایط بحرانی مانند جنگ یا کمبود امکانات و غیره مورد استفاده قرار گیرد. از این رو، روایات دال بر تاکید بر انجام متعه، در مقام بیان امری غیر فردی هستند. این امر مبتنی بر ضرورت‌های جمعی است که در آن، نیازهای جامعه بر نیازهای فردی اولویت دارد. به همین نسبت ممکن است ضرورت اجتماعی منجر به ایجاد ضرورت برای فرد شود؛ این در حالی است که فرد به ما هو فرد، نیازی به انجام آن ندارد و اقتضای اجتماع، موجب شکل‌گیری آن شده است. متعه در سطح سیاسی نیز، به عنوان یک ابزار برای احیای سنت اسلامی و مخالفت با حکومت‌های ظالم، مورد توجه قرار گرفته است. در این مقام امر به متعه در حقیقت به منظور ترویج آن در اجتماع به دلیل تحریم شدن آن از سوی حاکمیت صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Sources
Holy Quran
Books
Abū ʿUbayd, Q. (1998 AD/1419 AH). al-Nāsikh wa al-Mansūkh. (Māḍīʾfar, M. Ed). Riyadh: Maktabat al-Rushd.
Abū ʿAwānah, Y. (2008 AD/1429 AH). Musnad Abī ʿAwānah. (Dimashqī, A. Ed). Beirut: Dār al-Maʿrifah.
Aristotle. (2006 AD/1385 SH). Metaphysics. (Loṭfī, M. Trans). Tehran: Khwārizmī Publications.
Anṣārī, M. (1991 AD/1370 SH). al-Makāsib. Qom: Dār al-Dhakhaʾir.
Ashʿarī Qummī, A. (1988 AD/1408 AH). al-Nawādir. (Muwaḥḥid Abṭaḥī, M. Ed). Qom: Madrasat al-Imām al-Mahdī.
Azharī, M. (2001 AD/1422 AH). Tahdhīb al-Lughah. (Aṣlān, F. et al. Eds). Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Bayhaqī, A. (1992 AD/1413 AH). Maʿrifat al-Sunan wa al-Āthār. (Qalʿajī, A. Ed). Karachi: Dār al-Aqṣā.
Farāhīdī, K. (1989 AD/1410 AH). al-ʿAyn. (Makhzūmī, M. et al. Eds). Qom: Dār al-Hijrah Institute.
Fakkīkī, T. (n.d.). al-Mutʿah wa Āthāruhā fī al-Iṣlāḥ al-Ijtimāʿī. Cairo: al-Maṭbaʿah al-ʿArabiyyah.
Fayyūmī, A. (1994 AD/1415 AH). al-Miṣbāḥ al-Munīr fī Gharīb al-Sharḥ al-Kabīr lil-Rāfiʿī. Qom: Dār al-Hijrah Institute.
Ḥurr ʿĀmilī, M. (n.d.). Wasāʾil al-Shīʿa ilā Taḥṣīl Masāʾil al-Sharīʿa. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Ḥillī, H. (1998 AD/1419 AH). Qawāʿid al-Aḥkām fī Maʿrifat al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Qom: Publications of the Society of Seminary Teachers.
Ḥillī, H. (1999 AD/1378 SH). Taḥrīr al-Aḥkām. Qom: Imām al-Ṣādiq Institute.
Humāyī, J; Kāshānī, E. (2015 AD/1394 SH). Miṣbāḥ al-Hidāyah wa Miftāḥ al-Kifāyah. Tehran: Sukhan.
Hāshimī, S. (2007 AD/1386 SH). "A Critique of Temporary Marriage in Sunni Jurisprudence." Strategic Women's Studies. Vol. 35, pp. 100–120.
Ḥillī, H. (n.d.). Tadhkirat al-Fuqahāʾ. Tehran: Murtadawiyyah Library.
Ibn Abī ʿĀṣim, A. (1991 AD/1411 AH). al-Aḥād wa al-Mathānī. (Jawābirah, B. Ed). Riyadh: Dār al-Rayyāh.
Ibn Ḥibbān, M. (1994 AD/1414 AH). Ṣaḥīḥ Ibn Ḥibbān. (Fārsī, A; Arnaʾūṭ, S. Eds). Beirut: Muʾassasat al-Risālah.
Ibn Ḥayyūn, N. (1964 AD/1384 AH). Daʿāʾim al-Islām. (Fayḍī, A. Ed). Qom: Muʾassasat Āl al-Bayt.
Ibn Barrāj, A. (1986 AD/1406 AH). al-Muhadhdhab. Qom: Islamic Publications Office.
Ibn Jārūd, A. (2014 AD/1435 AH). al-Muntaqā li Ibn al-Jārūd. Cairo: Dār al-Tasʾīl.
Ibn Durayd, M. (1987 AD/1407 AH). Jamharat al-Lughah. (Baʿlabakkī, R. Ed). Beirut: Dār al-ʿIlm lil-Malāyīn.
Ibn Sīdah, A. (2001 AD/1422 AH). al-Muḥkam wa al-Muḥīṭ al-Aʿẓam. (Hindāwī, A. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
Ibn Sīnā, H. (1984 AD/1363 SH). al-Shifāʾ. Qom: Islamic Propagation Office.
Ibn Shāhīn, O. (1992 AD/1413 AH). al-Nāsikh wa al-Mansūkh li Ibn Shāhīn. (Muʿawwaḍ, A; ʿAbd al-Mawjūd, A. Eds). Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
Ibn Qudāmah, A. (1997 AD/1418 AH). al-Mughnī. (Ḥalw, A; Turkī, A. Eds). Riyadh: Dār ʿĀlam al-Kutub.
Ibn Ḥajar ʿAsqalānī, A. (1986 AD/1365 SH). Fatḥ al-Bārī. Beirut: Dār al-Maʿrifah.
Kant, I. (2010 AD/1389 SH). Critique of Pure Reason. (Nazari, B. Trans). Kirmānshāh, Iran: Bāgh-i Ney.
Kulaynī, M. (1984 AD/1363 SH). al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
Khomeinī, R. (2001 AD/1422 AH). Taḥrīr al-Wasīlah. Qom: Imām Khomeinī Institute.
Mālik ibn Anas. (1994 AD/1373 SH). al-Muwaṭṭaʾ (Narration of al-Shaybānī). (ʿAbd al-Laṭīf, A. Ed). Cairo: Ministry of Awqāf.
Muḥaqqiq Ḥillī, J. (1988 AD/1367 SH). Sharāʾiʿ al-Islām. Qom: Imām al-Ṣādiq Institute.
Muslim ibn Ḥajjāj. (2001 AD/1380 SH). Ṣaḥīḥ Muslim. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
Mufīd, M. (1414 AH/1993 AD). Khulāṣat al-Ijāz fī al-Mutʿah. (Zamani Nejad, A; Muḥaqqiq Kārakī, A. Eds). Qom: World Conference on the Millennium of al-Shaykh al-Mufīd.
Muṭahharī, M. (1978 AD/1357 SH). Philosophy of Ethics. Tehran: Ṣadrā Publications.
Muṭahharī, M. (2000 AD/1379 SH). The System of Women's Rights in Islam. Tehran: Ṣadrā Publications.
Mullā Ṣadrā, S. (1964 AD/1343 SH). al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah fī al-Asfār al-ʿAqliyyah al-Arbaʿah. Tehran: Ṣadrā Islamic Philosophy Foundation.
Mūsawī Ardabīlī, M. (n.d.). al-Mutʿah: al-Nikāḥ al-Munqaṭiʿ. Qom: Dār al-Aḍwāʾ Publications. [No date].
Muḥaqqiq Ḥillī, J. (1988 AD/1367 SH). Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. (Baqal, A. Ed). Qom: Ismāʿīliyyān.
Mufīd, M. (1990 AD/1410 AH). al-Muqniʿah. Qom: Islamic Publishing Foundation.
Nasāʾī, A. (n.d.). Sunan al-Nasāʾī. Riyadh: Bayt al-Afkār al-Duwaliyyah. Nasāʾī, A. (1991 AD/1370 SH). al-Sunan al-Kubrā lil-Nasāʾī. (Bundārī, A. et al. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
Rāghib Iṣfahānī, H. (1992 AD/1413 AH). Mufradāt Alfāẓ al-Qurʾān. (Dāwūdī, S. Ed). Beirut: Dār al-Shāmiyyah.
Ruwayānī, M. (1996 AD/1417 AH). Musnad al-Ruwayānī. (Abū Yamānī, A. Ed). N.p.: Muʾassasat Qurtubah.
Ṣadūq, M. (1993 AD/1414 AH). Man Lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh. Qom: Islamic Publications Office.
Ṭabāṭabāʾī, M. (n.d.). Narrations Concerning Temporary Marriage. N.p.: N.n.
Ṭabāṭabāʾī, M. (1974 AD/1353 SH). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān. (Mūsavī Ḥamadānī, M. Trans). Qom: Society of Seminary Teachers Publications.
Ṭabarānī, S. (n.d.). al-Muʿjam al-Kabīr. (Ḥamdī, A. et al. Eds). Cairo: Maktabat Ibn Taymiyyah.
Ṭaḥāwī, A. (1994 AD/1415 AH). Sharḥ Maʿānī al-Āthār. (Najjār, M. et al. Eds). Beirut: ʿĀlam al-Kutub.
Ṭūsī, M. (1968 AD/1347 SH). al-Mabsūṭ fī Fiqh al-Imāmiyyah. (Bihūdī, M; Kāshfī, M. Eds). Tehran: Murtadawiyyah Library.
Ṭūsī, M. (1987 AD/1407 AH). Tahdhīb al-Aḥkām. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
Ṭūsī, M. (1984 AD/1363 SH). al-Istibṣār fīmā ikhtalafa min al-akhbār. (Khurasan, H. et al. Ed). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya.
Ṭūsī, M. (1990 AD/1411 AH). Miṣbāḥ al-Mutahajjid. (Bīdār, A; Marwārīd, A. Ed). Beirut: Muʾassasat Fiqh al-Shīʿa.
Yaʿqūbī, A. (n.d.) Tārīkh al-Yaʿqūbī. Beirut: Dār Ṣādir.
Zabīdī, M. (1994 AD/1415 AH). Tāj al-ʿArūs min Jawāhir al-Qāmūs. (Shiri, A. Ed). Beirut: Dār al-Fikr.
Zibakalam, S. (1999 AD/1378 SH). Theoretical Foundations of Politics. Tehran: University of Tehran Press.
Articles
Herati, M; Zare'ian, M. (2022 AD/1401 SH). "Temporary Marriage: A Comparative Study in the Zoroastrian Tradition of the Late Sassanid Era and the Twelver Shia." Religious Studies. No. 20, pp. 35–66.
Maslow, A. H. (1943). A Theory of Human Motivation. Psychological Review. Vol. 50, no. 4, pp. 370–396.
Mazhar Qaramilaki, A; Ghorbani, I. (2020 AD/1399 SH). "Critique of the Narrational Evidence on the Abrogation of the Legality of Temporary Marriage." Islamic Jurisprudence and Law Studies. No. 23, pp. 309–332.
Mohammadzadeh, Z; Nazari Tavakoli, S. (2021 AD/1400 SH). "The Legalization of Temporary Marriage and Its Jurisprudential Challenges." Jurisprudence and Islamic Law Foundations. No. 1, pp. 167–182.
Mousavi, Z; Fattahi Zadeh, F; Itrat Doost, M. (2022 AD/1401 SH). "Content Analysis of Temporary Marriage Narrations in Shia Hadith Sources." Hadith Interpretation Studies. No. 2, pp. 119–145.
Zandieh, H; Dastvandi, A. (2022 AD/1401 SH). "Social Functions of Temporary Marriage during the Qajar Period." Social and Economic History Research Journal. No. 2, pp. 121–142.
دوره 2، شماره 2
اردیبهشت 1404
صفحه 143-184
  • تاریخ دریافت: 27 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری: 08 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 08 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 08 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار: 01 اردیبهشت 1404