تحلیل محتوای روایات مهدوی کتاب بصائر الدرجات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جریان شناسی پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

چکیده

کتاب بصائر الدّرجات اثر محمد بن حسن صفّار به عنوان یکی از قدیمی‌ترین منابع برجای مانده از دوران آغازین غیبت صغرا می‌تواند با رویکرد مهدویّت مورد کاوش قرار گیرد. در این منبع، 37 روایت، بدون تکرار به مسأله مهدویّت پرداخته است. از آنجا که موضوعات متنوّع مهدوی در این روایات به چشم می آید، این پژوهش در صدد است با روش تحلیل محتوا ابتدا به شناسایی موضوعات اصلی و فرعی روایات مهدوی این کتاب پرداخته و سپس مقوله‌های اصلی را طبقه‌بندی و تحلیل نماید. از بررسی مجموع روایات، 9 موضوع اصلی در قالب 44 مفهوم استخراج شدموضوعاتی مانند: سیره امام مهدی(عج) در عصر ظهور، میراث‌بری حضرت، هدف ظهور، یاران امام و برکات عصر ظهور تمرکز ویژه وجود دارد. در ادامه بر اساس تحلیل کیفی مهمترین مقوله این اثر «روایات عصر ظهور» شناخته شد. این رویکرد انحصارگرایی می‌تواند محصول تفکر اصلی مؤلّف در شناساندن علم ویژه اهل بیت(علیهم السلام) و نزدیک‌پنداشتن دوره ظهور تفسیر شود. وجود برخی از روایات منفرد و عدم نقل آنها تا دوران مرحوم مجلسی نشان از آن دارد که این دست روایات از گفتمان مرسوم محدّثان شیعی به دور بوده است؛ اما اصل مضامین در میراث‌های حدیثی دیگر قابل پیگیری است. .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Sources
Bahadorzadeh, P; Fattahizadeh, F; Ahadiyan, M. (2019 AD/1398 SH). "Investigating the Accuracy of Attributing Ghuluww (Exaggeration) in the Hadiths of the Book Baṣāʼir al-Darajāt; A Case Study of the Narrations of Qudrat al-A'immah (The Power of the Imams)." Pazhooheshnameh Kalam. Spring and Summer. Qom: Al-Mustafa Society. No. 10, pp. 123-146.
Farāhīdī, K. (1985 AD/1405 AH). al-ʻAyn. Qom: Hejrat Publisher.
Ḥillī, H. (1991 AD/1411 AH). Khulāṣat al-Aqwāl. (Bahr al-Ulum, M. Ed). 2nd Edition. Najaf Ashraf.
Hosseini, M. (1999 AD/1378 SH). Encyclopedia of the World of Islam. (Haddad Adel, G. Ed). Tehran: Islamic Encyclopedia Foundation.
Ḥurr ʻĀmilī, M. (1989 AD/1409 AH). Wasā'il al-Shīʻah. (Institute of Ahl al-Bayt (AS). Ed). Qom: Institute of Ahl al-Bayt.
Ibn Bābawayh, M. (1975 AD/1395 AH). Kamāl al-Dīn wa Tamām al-Niʻmah. (Ghaffari, A. Ed). 2nd Edition. Tehran: Islamiyyah Publications.
Ibn Bābawayh, M. (1993 AD/1413 AH). Man Lā Yahḥḍuruhu al-Faqīh. (Ghaffari, A. Ed). Qom: Islamic Publishing Office affiliated to the Society of Seminary Teachers of Qom.
Ibn Dāwūd Ḥillī. (2004 AD/1383 SH). Rijāl .Tehran: Tehran University Publications.
Ibn Fāris, A. (1984 AD/1404 AH). Muʻjam Maqāyīs al-Lughah. (Harun Muhammad, A. Ed). Qom: Maktab al-I'lam al-Islami.
Ibn Ḥammād Khuzāʻī, N. (2002 AD/1423 AH). al-Fitan. Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyyah.
Ibn Manẓūr, M. (1994 AD/1414 AH). Lisān al-ʻArab. (Mir Damadi, J. Ed). Beirut: Dar Sader.
Ibn Shahr Āshūb, M. (1959 AD/1379 AH). Manāqib Āl Abī Ṭālib. Qom: Allamah.
Iṣfahānī, A. (1983 AD/1362 SH). Maqātīl al-Ṭālibīyyīn. (Fazel, J. Ed). Tehran: Elmi Publications.
Jafari Rabbani, M. (2015 AD/1394 SH). A Study on Baṣāʼir al-Darajāt. Qom: Imamat Ahl al-Bayt Publications. Ishraq Printing. 1st Edition.
Khonifar and Moslemi. (2018 AD/1397 SH). Qualitative Research Methods. Tehran: Negahe Danesh.
Khūʼī, A. (1993 AD/1413 AH). Muʻjam Rijāl al-Ḥadīth wa Tafṣīl Ṭabaqāt al-Ruwāt. N.p.: N.n.
Kulaynī, M. (1987 AD/1407 AH). al-Kāfī. (Ghaffari, A; Akhundi, M. Ed). Tehran: Islamiyyah.
Majlisī, M. (1983 AD/1403 AH). Biḥār al-Anwār. Beirut: Dar al-Ihya' al-Turath al-'Arabi.
Majlisī, M. (1984 AD/1404 AH). Mirʼāt al-ʻUqūl fī Sharḥ Akhbār Āl al- Rasūl. (Rasuli Mahallati, H. Ed). 2nd Edition. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Māmaqānī, A. (2010 AD/1431 AH). Tanqīh al-Maqāl fī ʻIlm al-Rijāl. (New Edition). Qom: Mu'assasat Al al-Bayt li Ihya' al-Turath.
Masoudi, A. (1982 AD/1402 AH). Fiqh al-Ḥadīth 4. Qom: Dar al-Hadith Publishing Institute.
Mazandarani, M. (1962 AD/1382 AH). Sharḥ al-Kāfī. (Sha'rani, A. Ed). Tehran: Al-Maktabah al-Islamiyyah.
Mufīd, M. (1993 AD/1413 AH). al-Ikhtiṣāṣ. (Ghaffari, A; Moharrami Zarandi, M. Ed). 1st Edition. Qom: Al-Mu'tamar al-'Alami li Alfiyat al-Shaykh al-Mufid.
Muhammadi Reyshahri, M. (2014 AD/1393 SH). Encyclopedia of Imam Mahdi. 1st Ed. Qom: Dar al-Hadith.
Mullanuri Shamsi, M; Ghafouri Nejad, M. (2015 AD/1394 SH). "Clarifying the Scarcity of Hadiths on Mahdaviat and Occultation in Basa'ir al-Darajat." Maw'ud Horizon Journal. Future Bright Institute. Vol. 36, pp. 67-86.
Najāshī, A. (1987 AD/1407 AH). Rijāl. Qom: Publications of the Society of Teachers.
Nuʻmānī, M. (2018 AD/1397 SH). al-Ghaybah. (Ghaffari, A. Ed). Tehran: Maktabat al-Saduq.
Qummī, A. (1984 AD/1404 AH). Qummī's Interpretation. Qom: Dar al-Kitab.
Rāghib Iṣfahānī, H. (1992 AD/1412 AH). Mufradāt Alfāz al-Qurʼān. (Davoodi, S. Ed). Beirut-Damascus: Dar al-Qalam; al-Dar al-Shamiya.
Rahimi, J. (2014 AD/1393 SH). "The Position of Muhammad ibn Ḥasan ibn Ṣaffār and the Book Baṣāʼir al-Darajāt in the Shia Hadith Heritage." Safineh, Quarterly Journal of Quran and Hadith Studies. Tehran: Naba Mobin Institute. Vol. 12, no. 45, pp. 81-114.
Safi Golpayegani, L. (n.d). Selected Relics Concerning the Twelfth Imam. Tehran: Maktabat al-Sadr. 3rd Edition.
Ṣuyūṭī, A. (1965 AD/1385 AH). al-ʻArf al-Wardī fī Akhbār al-Mahdī. (Mousavi, M. Ed). Tehran: The World Forum for Proximity of Islamic Schools of Thought. Cultural Assistance. Center for Investigations and Scientific Studies.
Thaqafī, I. (1975 AD/1395 AH). al-Ghārāt. Tehran: National Heritage Society.
The Holy Quran
Ṭūsī, M. (1961 AD/1381 AH). Rijāl. Najaf: Haydariyya Publications.
Ṭūsī, M. (1991 AD/1411 AH). al-Ghaybah. (Tehrani, E; Naseh, A. Ed). Qom: Dar al-Ma'arif al-Islamiyya.
Ṭūsī, M. (n.d). al-Fihrist. Najaf: Al-Maktabat al- Murtazaviah.
Yaʻqūbī, A. (1983 AD/1362 SH). Tārīkh Yaʻqūbī. (Ayati, M. Ed). Tehran: 'Ilmi Publications.
دوره 2، شماره 3
شهریور 1404
صفحه 115-152
  • تاریخ دریافت: 19 دی 1403
  • تاریخ بازنگری: 24 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 05 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار: 01 شهریور 1404