دستاورد برخی از صحابه در مواجهه با اسرائیلیّات؛ نقد و بررسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی, دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

3 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

با وجود نهی پیامبر اکرم(ص) از مراجعه به اهل کتاب، برخی از مسلمانان از نقل روایات و استفاده از منابع آنان خودداری نکردند. این رویکرد پس از رحلت پیامبر(ص) گسترش چشمگیری یافت. بررسی عملکرد جانشینان ایشان در مواجهه با اسرائیلیّات و ناقلان آن در منابع فریقین، با تناقض‌هایی همراه است که نیاز به پژوهشی عمیق و جامع را می‌طلبد. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و پردازش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از رحلت پیامبر(ص)، برخی صحابه نه تنها از مراجعه به اهل کتاب و برخورد با راویان اسرائیلیّات جلوگیری نکردند، بلکه با ترویج این جعلیّات در میان مسلمانان، درصدد القای اندیشه «حسبنا کتاب الله» برآمدند. هدف آنان این بود که با مقایسه خرافات اسرائیلی با احادیث نبوی، این تفکر را تثبیت کنند که تنها قرآن کافی است و نیازی به سنّت پیامبر(ص) نیست. این اقدام به‌ظاهر برای حفظ جایگاه سیاسی جانشینان پیامبر(ص) صورت گرفت، اما پیامدهای منفی بسیاری داشت. از جمله: رواج جعل در احادیث نبوی و نفوذ اسرائیلیّات به تفسیر قرآن. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که چگونه انگیزه‌های سیاسی می‌تواند بر تحولات فکری و اعتقادی جامعه اسلامی تأثیر بگذارد. این مطالعه همچنین بر اهمیّت بازخوانی انتقادی منابع حدیثی و تاریخی با توجه به بسترهای سیاسی شکل‌گیری آنها تأکید دارد. یافته‌های این پژوهش می‌تواند زمینه‌ساز تحقیقات عمیق‌تری در بررسی نقش جریان‌های سیاسی-فکری در شکل‌گیری مبانی اسلامی باشد و به محقّقان کمک کند تا با رویکردی تحلیلی‌تر به واکاوی منابع دینی بپردازند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


References
The Holy Quran
Ibn Abī al-Ḥadīd, A. (1984). Sharḥ Nahj al-Balāghah. Qom: Ayatollah Mar'ashi Najafi Library. 
Ibn Athīr, A. (1989). Usd al-Ghābah fī Ma'rifat al-Ṣaḥābah. Beirut: Dar al-Fikr.
Ibn Mubārak, A. (n.d.). al-Zuhd wa al-Raqāʼiq. (al-A'zami, H. Ed). Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. 
Ibn Ḥajar al-ʻAsqalānī, A. (1995). al-Iṣābah fī Tamyʼz al-Ṣaḥābah. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ibn Ḥajar al-ʻAsqalānī, A. (n.d.). Tahdhīb al-Tahdhīb. Beirut: Dar Sadir. 
Ibn Ḥajar al-ʻAsqalānī, A. (n.d.). Fatḥ al-Bārī. Beirut: Dar al-Ma'rifah. 
Ibn Ḥanbal, A. (1996). al-Musnad. (Barhoum, A. Ed). Beirut: Mu’assasat al-Risalah. 
Ibn Khaldūn, A. (1958). Muqaddimat Ibn Khaldūn. Tehran: Book Translation and Publishing Organization. 
Ibn Khaldūn, A. (1988). Dīwān al-Mubtada wa al-Khabar. (Shehadeh, Kh. Ed). Beirut: Dar al-Fikr. 
Ibn Saʻd, M. (n.d.). al-Ṭabaqāt al-Kubrā. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ibn Shahr Ᾱshūb, M. (2000). Manāqib Al Abi Talib (AS). Qom: Allameh Publications. 
Ibn ʻAbd al-Barr, Y. (1992). al-Istīʻāb fī Maʻrifat al-Aṣḥāb. Beirut: Dar al-Jil. 
Ibn Kathīr, A. (1999). Tafsir al-Quran al-ʻAẓīm. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. 
Ibn Manẓūr, M. (1994). Lisān al-ʻArab. Beirut: Dar Sadir. 
Abū Rayyah, M. (1994). Aḍwāʼ ʻalā al-Sunnah al-Muhammadīyyah. Cairo: Dar al-Ma'arif.
Abū Shuʻbah, M. (1988). al-Isra'iliyyat wa al-Mawḍūʻat fī Kutub al-Tafsīr. Cairo: Maktabat al-Sunnah.
Iṣfahānī, A. (1975). Ḥilyat al-Awlīyāʼ wa Ṭabaqāt al-Aṣfīyāʼ. Egypt: Al-Sa'adah.   
Amin, A. (1975). Fajr al-Islam. Cairo: Maktabat al-Nahdah al-Misriyyah. 
Bukhārī, M. (2010). al-Jāmiʻ al-Ṣaḥīḥ. Torbat-e Jam: Ahmad Jami Publications.
Behrouz, A. (1980). History of Arabic Literature. Tabriz: University of Tabriz Publications. 
Damirī, M. (2004). Ḥayāṭ al-Ḥayawān al-Kubrā. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. 
Diyari, M. (2004). A Study on Isra'iliyyat in the Exegesis of the Quran. Tehran: Sohrewardi Research and Publishing Office. 
Dhahabī, Sh. (1999). Tadhkirat al-Ḥuffāẓ. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. 
Dhahabī, M. (1994). Sīyar Aʻlam al-Nubalāʼ. )Arna'ut, Y. Ed). Beirut: Mu’assasat al-Risalah. 
Dhahabī, M. (2004). al-Isra'iliyyat fī al-Tafsīr wa al-Hadith. Cairo: Maktabat Wahbah. 
Dhahabī, M. (n.d.). al-Tafsīr wa al-Mufassirūn. Beirut: Dar Ihya' al-Turath al-Arabi. 
Rafīʻī, M. (2012). Arab Literature History. Cairo: Hindawi Foundation for Education and Culture. 
Rahimiyan, A. (2018). "Critique and Analysis of Iranian Intellectual Arguments Regarding the Quran's Dependence." Safinah Quarterly. Vol. 15, no. 58, pp. 10-57. 
Ramadan Bouti, M. (2020). Critique on Quran Dependence. (Alizadeh, K. Trans). Tehran: Ehsan Publications.
Subhani, J. (1994). Buḥūthun fī al-Milal wa al-Niḥal. Qom: Islamic Publishing Foundation 
Sanʻānī, A. (1983). al-Muṣannaf. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. 
Ṭabarī, M. (1874). Tārīkh al-Ṭabarī. Lucknow: Munshi Nawal Kishore Press. 
Ṭabarī, M. (1967). Tārīkh al-Umam wa al-Mulūk. (Ibrahim, M. Ed). Beirut: Dar al-Turath. 
Ṭurayḥī, F. (1996). Majmaʻ al-Baḥrayn. Tehran: Murtazavi Bookstore. 
Etratdoost, M. (2023). " Critique of the Intellectual Trend of Quran Dependency in the Interpretive Thought of Ayatollah Mahdavi Kani." Quran and Hadith Studies Quarterly. Vol. 17, no. 1, pp. 191-216. 
Askari, M. (2008). The Role of Imams in Reviving Religion. Qom: Munir Publications. 
Askari, M. (2007). Maʻālim al-Madrasatayn. Qom: Usul al-Din University. 
Kulaynī, M. (1984). al-Kāfī. (Ghaffari, A. Ed). Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. 
Murtaḍā al-Alami, J. (1999). al-Ṣaḥīḥ min Sīrah al-Nabī al-Aʻẓam. Beirut: Dar al-Sirah. 
Mas'udi, A. (1989). Murūj al-Dhahab. Qom: Dar al-Hijrah.
 
دوره 2، شماره 3
شهریور 1404
صفحه 153-178
  • تاریخ دریافت: 18 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری: 18 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 25 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار: 01 شهریور 1404