قلمرو مسئولیّت‌پذیری در تربیت اجتماعی بر اساس نامه 31 نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناس ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

یکی از مهم‌ترین ارکان تربیت اجتماعی، مسئولیّت‌پذیری است. این موضوع در آموزه‌های حدیثی، مورد توجّه خاصی قرار گرفته است. مسئولیّت‌پذیری اجتماعی به عنوان یکی از ابعاد مهم تربیت اجتماعی، شامل تعهد فرد نسبت به محیط پیرامون خویش است و می‌تواند به عنوان یک ارزش اعتلابخش در تقابل با خودمحوری‌هایی همچون لذّت‌گرایی و قدرت‌طلبی در نظر گرفته شود. مفهوم مسئولیّت‌پذیری اجتماعی اعمّ از توجّه به رفاه دیگران و نیز حرکـت بـه سـمت اهداف فردی بدون نادیده گرفتن و زیر پا گذاشـتن انتظـارات بـر حـق دیگـران است. در این پژوهش سعی بر آن است تا با بهره‌گیری از آموزه‌های نامه 31نهج البلاغه، به‌عنوان یکی از منابع معتبر حدیثی، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، مؤلّفه‌های مسئولیّت‌پذیری اجتماعی از دیدگاه حضرت امیر(ع) مورد بررسی قرار گیرد. در این پژوهش غرض از مؤلّفه‌های مسئولیّت‌پذیری اجتماعی، مجموعه عناصر بهم پیوسته‌ای است که در تعامل پویا با یکدیگر، تحقق مسئولیّت فرد را در قبال جامعه تضمین می‌کند. یافته‌های این پژوهش گویای آن است که در نامه 31نهج البلاغه به مؤلّفه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی از جمله: «آگاهی به زمانه»، «خیرخواهی»، «خردورزی در گفتار»، «تناسب توانمندی و پذیرش مسئولیت»، «انفاق‌ورزی»، «بخشایش‌گری» و «تقسیم کار اجتماعی» اشاره شده است. در این نامه به مسئولیّت‌های افراد در تعامل با دوستان، خانواده، خویشاوندان و مخالفان پرداخته و زوایای مهمی از کیفیّت روابط مسئولانه هویدا می‌شود.

کلیدواژه‌ها


References 
Barqī, A. (1951 AD/1371 AH). al-Maḥāsin. (Muhaddith Urmawi, J. Ed). Qom: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Derayati, M. (2011 AD/1390 SH). The List of Iranian Manuscripts (Fankha). Tehran: National Archives and Library of the Islamic Republic of Iran.
Sadraei Khoei, A; Hafezyan, A; Soleimani Ashtiani, M. (2005 AD/1384 SH). The List of Shi'a Hadith and Hadith Sciences Manuscripts. Qom: Dar al-Hadith.
Ṣadūq, M. (1983 AD/1362 SH). al-Khiṣāl. (Ghaffari, A. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ṣadūq, M. (1992 AD/1413 AH). Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. (Ghaffari, A. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ṣadūq, M. Manuscript of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Scribe's name: Muhammad ibn Bundār ibn Muhammad, Date of copying: 579 AH, 95 folios, Location: National Library of the Islamic Republic of Iran, no. 39608, encoded in the article as: Manuscript "Q".
Ṣadūq, M. Manuscript of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Scribe's name: Abū al-Riḍā Burayd(?), Date of copying: 574 AH, 229 folios, Location: Waziri Library of Yazd, encoded in the article as: Manuscript "T".
Ṭūsī, M. (1994 AD/1373 SH). al-Rijāl. (Qayyumi Isfahani, J. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ghaffari, A. (1992 AD/1413 AH). Common on Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Fayḍ Kāshānī, M. (1986 AD/1406 AH). al-Wāfī. Isfahan: Imam Amir
al-Mu'minin Ali (AS) Library.
Kulaynī, M. (2008 AD/1429 AH). al-Kāfī. Qom: Dar al-Hadith.
Majlisī, M. (1985 AD/1406 AH). Rawḍāt al-Muttaqīn fī Sharḥ Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. (Mousavi Kermani, H; Ishtihardi, A. Ed). Qom: Kushanpour.
Majlisī, M. (1993 AD/1414 AH). Lawāmiʻ Ṣāḥibqarānī. Qom: Isma'iliyan Institute.
Malekiyan, M. (2022 AD/1401 SH). "A Treasure in Hadith and Fiqh." Ijtihad Network Website. January 19.
Malekiyan, M. (2023 AD/1402 SH). "The Status of Manuscripts, Commentaries, and Glosses of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh." Ijtihad Network Website. May 8.
http://ijtihadnet.ir/
Munjid, S. (1987). Qawāʼid Taḥqīq al-Makhṭūṭāt. Beirut: Dar al-Kitab al-Jadid.
Najāshī, A. (1986 AD/1365 SH). Rijāl al-Najāshī. (Shubayri Zanjani, M. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Hārūn, A. (1998). Taḥqīq al-Nuṣūṣ wa Nashruhā. Cairo: Maktabat al-Khanji.
  • تاریخ دریافت: 20 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 11 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 24 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 آذر 1404