تبارشناسی نسخه‌ای تازه‌یاب و بسیار کهن از کتاب من لا یحضره الفقیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

چکیده

کتاب من لا یحضره الفقیه، تألیف شیخ صدوق (د. ۳۸۱ق) از مهم‌ترین کتاب‌های حدیثی امامیّه است که تاکنون پژوهشی تفصیلی درباره نسخه‌های آن انجام نشده‌است. به‌تازگی، نسخه‌ای از این کتاب با تاریخ ۵۷۹ق به‌وسیله کتابخانه ملی ایران خریداری شده که پس از نسخه کتابخانه وزیری یزد با تاریخ ۵۷۴ق، کهن‌ترین نسخه شناسایی‌شده برای این کتاب است. این نوشتار، به تبارشناسی این نسخه تازه‌یاب پرداخته و با درنگ در نوع همانندی‌ها و اختلاف‌های این نسخه نسبت به دیگر نسخه‌های کتاب، در راستای کشف رابطه این نسخه با نسخه یزد تلاش‌نموده و روشن‌کرده که تبار این دو نسخه بسیار نزدیک است تا جایی‌که ظاهراً هردو از روی یک نسخه یا نهایتاً با یک واسطه نوشته‌ شده‌اند که این امر نگاه ما را به اختلاف‌نسخه‌های مشترک این دو نسخه متفاوت می‌کند. نیز آشکار شده که این نسخه همانندی‌های قابل‌توجّهی با متن کتاب الکافی دارد که نمی‌تواند حاصل سهو یا اجتهاد ناسخ باشد و دیگر نسخه‌های من لا یحضره الفقیه چنین ویژگی‌ای ندارند و از این رو، شاید بتواند این احتمال را مطرح سازد که این نسخه، تحریری متفاوت از تحریر موجود من لا یحضره الفقیه باشد. همچنین روشن‌ شد که احتمالاً فیض کاشانی برخلاف علامه مجلسی، به نسخه‌های بیشتری از من لا یحضره الفقیه دسترسی داشته که برخی از آن‌ها، هم‌تبار با این نسخه بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


References 
Barqī, A. (1951 AD/1371 AH). al-Maḥāsin. (Muhaddith Urmawi, J. Ed). Qom: Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Derayati, M. (2011 AD/1390 SH). The List of Iranian Manuscripts (Fankha). Tehran: National Archives and Library of the Islamic Republic of Iran.
Sadraei Khoei, A; Hafezyan, A; Soleimani Ashtiani, M. (2005 AD/1384 SH). The List of Shi'a Hadith and Hadith Sciences Manuscripts. Qom: Dar al-Hadith.
Ṣadūq, M. (1983 AD/1362 SH). al-Khiṣāl. (Ghaffari, A. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ṣadūq, M. (1992 AD/1413 AH). Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. (Ghaffari, A. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ṣadūq, M. Manuscript of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Scribe's name: Muhammad ibn Bundār ibn Muhammad, Date of copying: 579 AH, 95 folios, Location: National Library of the Islamic Republic of Iran, no. 39608, encoded in the article as: Manuscript "Q".
Ṣadūq, M. Manuscript of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Scribe's name: Abū al-Riḍā Burayd(?), Date of copying: 574 AH, 229 folios, Location: Waziri Library of Yazd, encoded in the article as: Manuscript "T".
Ṭūsī, M. (1994 AD/1373 SH). al-Rijāl. (Qayyumi Isfahani, J. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Ghaffari, A. (1992 AD/1413 AH). Common on Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Fayḍ Kāshānī, M. (1986 AD/1406 AH). al-Wāfī. Isfahan: Imam Amir
al-Mu'minin Ali (AS) Library.
Kulaynī, M. (2008 AD/1429 AH). al-Kāfī. Qom: Dar al-Hadith.
Majlisī, M. (1985 AD/1406 AH). Rawḍāt al-Muttaqīn fī Sharḥ Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh. (Mousavi Kermani, H; Ishtihardi, A. Ed). Qom: Kushanpour.
Majlisī, M. (1993 AD/1414 AH). Lawāmiʻ Ṣāḥibqarānī. Qom: Isma'iliyan Institute.
Malekiyan, M. (2022 AD/1401 SH). "A Treasure in Hadith and Fiqh." Ijtihad Network Website. January 19.
Malekiyan, M. (2023 AD/1402 SH). "The Status of Manuscripts, Commentaries, and Glosses of Man Lā Yaḥḍuruhū al-Faqīh." Ijtihad Network Website. May 8.
http://ijtihadnet.ir/
Munjid, S. (1987). Qawāʼid Taḥqīq al-Makhṭūṭāt. Beirut: Dar al-Kitab al-Jadid.
Najāshī, A. (1986 AD/1365 SH). Rijāl al-Najāshī. (Shubayri Zanjani, M. Ed). Qom: Jami'ah al-Mudarrisin.
Hārūn, A. (1998). Taḥqīq al-Nuṣūṣ wa Nashruhā. Cairo: Maktabat al-Khanji.
 
  • تاریخ دریافت: 23 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 05 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 24 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 آذر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 آذر 1404