1
استادیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران.
2
دانشآموخته سطح سه حوزه علمیه قم، مرکز تخصصی علوم حدیث، قم، ایران.
10.22034/hsr.2025.52125.1098
چکیده
اختلاف حدیث از پدیدههای مشهود در احادیث فقهی است و موجب دشواری فهم آنها میشود. در مقابله با این روایات، روشهای متعدّدی وجود دارد، شیخ طوسی در کتاب تهذیب الأحکام در رفع اختلاف روایات از چندین روش استفاده کرده است. یکی از آنها، حمل روایت بر تقیّه است. با استناد به متون روایی اهل بیت(علیهم السلام) در زمینه اختلاف احادیث، مشخص میشود که عوامل متعدّدی در ظهور اختلافات مؤثّر بوده که یکی از آنها تقیّه است. در این مقاله به دنبال پاسخ به این سؤالات هستیم: یک: ملاکهای شیخ طوسی در حمل روایات بر تقیّه کداماند؟ دو: حملتقیّهای تا چه اندازه با فتاوا و منابع روایی اهل سنت همسویی دارد؟ سه: آیا وجوه جمع ارائه شده در این نمونه از نوع جمعهای تبرّعی است یا بر اساس شواهد و قرائن معتبر استوارند؟ پژوهشگران با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و بررسی کتاب تهذیب الأحکام، به این نتیجه رسیدند که ملاکهای شیخ طوسی در حمل روایت بر تقیّه صرفاً به تطابق با دیدگاه عامّه محدود نمیشود و معیارهای دیگری نیز وجود دارد. همچنین در خصوص دو پرسش اخیر به طور ویژه در قالب یک نمونه، مورد اعتبارسنجی قرار گرفته است و مشاهده شد که در آن نمونه، حمل تقیّهای مبتنی بر تطابق با آرای عامه و وجوه جمع آن از پشتوانه استدلالی قوی برخوردار نیست. به نظر میرسد این روش عمدتاً باهدف کاهش تعارضات روایی اتخاذ شدهاست. هدف نگارندگان از ارائه این نمونه، ایجاد تردیدی معقول نسبت به حملهای مبتنی بر تقیّه و وجوه جمع مطرح شده توسط شیخ طوسی است تا پژوهشگران در پذیرش اینگونه حملها، از اعتماد بدون تحقیق و بررسی اجتناب کنند و بادقت بیشتری به تحلیل روایات و دیدگاهها بپردازند. این پژوهش نشان میدهد که شیخ طوسی در ارائه برخی وجوه جمع، از جمع تبرّعی بهره برده است.
مسجدی, حیدر, & حسینی فاضلی, سید محمد. (1404). ملاکهای حمل روایات معارض بر تقیّه در تهذیب الأحکام؛ بررسی جامع ملاک موافقت عامّه با بررسی یک نمونه. مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3(1), 81-118. doi: 10.22034/hsr.2025.52125.1098
MLA
حیدر مسجدی; سید محمد حسینی فاضلی. "ملاکهای حمل روایات معارض بر تقیّه در تهذیب الأحکام؛ بررسی جامع ملاک موافقت عامّه با بررسی یک نمونه". مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3, 1, 1404, 81-118. doi: 10.22034/hsr.2025.52125.1098
HARVARD
مسجدی, حیدر, حسینی فاضلی, سید محمد. (1404). 'ملاکهای حمل روایات معارض بر تقیّه در تهذیب الأحکام؛ بررسی جامع ملاک موافقت عامّه با بررسی یک نمونه', مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3(1), pp. 81-118. doi: 10.22034/hsr.2025.52125.1098
VANCOUVER
مسجدی, حیدر, حسینی فاضلی, سید محمد. ملاکهای حمل روایات معارض بر تقیّه در تهذیب الأحکام؛ بررسی جامع ملاک موافقت عامّه با بررسی یک نمونه. مطالعات و تحقیقات حدیثی, 1404; 3(1): 81-118. doi: 10.22034/hsr.2025.52125.1098
)