1
استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2
دانشآموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
10.22034/hsr.2026.52186.1112
چکیده
حزن بر مصائب حضرت سیدالشهدا(ع)، از بنیادیترین جلوههای حیات معنوی در سنّت شیعی است؛ جلوهای که ریشه در محبّت الهی و معرفت ولایی دارد. با این حال، در تلقّیهای رایج دینی، این حزن، اغلب به سطح احساسات محدود شده و از ساحتهای معرفتی، اخلاقی و سلوکی آن غفلت گردیده است. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع روایی و عرفانی به تحلیل این حقیقت میپردازد که حزن حسینی نه اندوهی صرف، بلکه سلوکی آگاهانه و تعالیبخش است که سالک را از خودمحوری و غفلت میرهاند و به مسیر تهذیب نفس و قرب الهی هدایت میکند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که حزن بر سیدالشهدا(ع) در نخستین گام، موجب ترک گناهان و زدودن آثار آن در جان مؤمن میشود و روح را برای پذیرش نور الهی آماده میسازد. در پرتو این تطهیر درونی، ادب در سلوک و پایبندی به شریعت در انسان تعمیق مییابد و رفتار او از انضباط اخلاقی برخوردار میگردد. سپس، سالک در پرتو جذب و فنا، به مرتبهای از شوق مناجات و اخلاص در نیّت و عمل دست مییابد که اساس سیر عرفانی او را تشکیل میدهد. این حالت معنوی، راه را برای دستیابی به حکمت، محبوبیّت در پیشگاه الهی و وصول به قرب الهی هموار میکند. استمرار این سیر، سرانجام، به دستگیری در هنگام مرگ و شفاعت در قیامت منتهی میشود که نهایت تجلّی رحمت و ولایت اهلبیت(ع) در حیات انسان است.
)