روایت سحر پیامبر(ص) و معوذتین؛ نقد سندی و دلالی و بازخوانی تاریخی و کلامی

شاهمرادی فریدونی, محمد مهدی; صادقی, محمدمهدی

doi:10.22034/hsr.2026.52176.1108

روایت سحر پیامبر(ص) و معوذتین؛ نقد سندی و دلالی و بازخوانی تاریخی و کلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

² دانشجوی کارشناسی‌ارشدعلوم قرآن و حدیث ، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22034/hsr.2026.52176.1108

چکیده

روایت سحر پیامبر اکرم(ص) در منابع فریقین، از یک‌سو با اختلافات سندی و متنی گزارش شده و از سوی دیگر به‌سبب پیامدهای کلامی آن در نسبت با عصمت، محل مناقشه است. مسئله این پژوهش آن است که گزارش‌های رواییِ ماجرا تا چه حد از حیث اسناد و دلالت قابل اعتمادند و در صورت پذیرش حداقلی روایت، حدّ اثرپذیری چگونه تبیین می‌شود تا به مقام دریافت و ابلاغ وحی آسیبی نرسد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی تطبیقی، ضمن ارزیابی رجالی و نقد متن روایات، زمینه‌های تاریخی و اجتماعی عصر مدینه و امکان‌سنجی وقوع تهدیدهای مشابه را نیز بررسی می‌کند. همچنین، بحث شأن نزول و اختلاف مکی و مدنی بودن معوذتین از آن رو وارد شده است که داوری درباره پیوند این دو سوره با ماجرای سحر، متوقف بر حلّ ناسازگاری زمانی احتمالی و تعیین نسبت نزول با کاربست دفعی و تعویذی سوره‌هاست. یافته‌ها نشان می‌دهد گزارش‌ها از نظر سندی یکدست نیستند و بخشی از نقل‌ها حداکثر دلالت بر عارضه‌ای محدود در سطح جسمانی و حسی دارند؛ ازاین‌رو، حتی در قرائت حداقلی قابل دفاع، عصمت وحیانی و مأموریت رسالی پیامبر(ص) مخدوش نمی‌شود. در نهایت، پیوند معوذتین با این رخداد می‌تواند به‌صورت توصیه و کاربست مجدد سوره‌ها برای دفع تهدید تبیین گردد و بدین‌وسیله، اختلاف گزارش‌ها درباره مکی و مدنی بودن نیز صورت‌بندی قابل جمع می‌یابد.

کلیدواژه‌ها