الگوی حکمرانی علوی؛ مبتنی بر تحلیل محتوای عهدنامه مالک اشتر

نظربیگی, مریم; فریادرس, محسن; شکری, محمد مهدی

doi:10.22034/hsr.2026.52271.1136

الگوی حکمرانی علوی؛ مبتنی بر تحلیل محتوای عهدنامه مالک اشتر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره)، لرستان، بروجرد، ایران.

² دانشجوی کارشناسی‌ارشدعلوم قرآن و حدیث – گرایش معارف قرآن، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره)، لرستان، بروجرد، ایران.

10.22034/hsr.2026.52271.1136

چکیده

در جهان معاصر، حکمرانی مفهومی چندبعدی و فراتر از اداره سنتی دولت‌هاست که فرآیندهای تصمیم‌گیری، پاسخگویی، مشارکت اجتماعی و عدالت‌محوری را دربر می‌گیرد. دگرگونی رویکردهای نظری در حوزه حکمرانی و ظهور الگوهای نوین مدیریتی، ضرورت بازخوانی متون اصیل دینی را برای استخراج مبانی حکمرانی عادلانه دوچندان ساخته است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین اصول و ارزش‌های بنیادین حکمرانی در اندیشه علوی، به تحلیل محتوای نامه ۵۳ نهج‌البلاغه، فرمان امیرالمؤمنین (ع) به مالک اشتر نخعی، پرداخته است. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی و کمی با رویکرد میان‌رشته‌ای و متن‌محور بوده که بر استنباط مفاهیم مدیریتی، اخلاقی و الهی از متن نامه تمرکز دارد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آموزه‌های امیرالمؤمنین (ع) در این نامه در چهار محور اصلی قابل تبیین است: ۱. اصول و ارزش‌های محوری در حکمرانی؛ ۲. مدیریت عادلانه و اخلاقی در برابر مردم؛ ۳. نقش خداوند در نظارت بر عملکرد حکمرانان؛ ۴. توجه به مباحث نظامی و دفاعی حکمرانی. تحلیل محتوای نامۀ ۵۳ نهج‌‌البلاغه آشکار ساخت که امیرالمومنین (ع) در این نامه ساختار یک دستگاه حکمرانی مبتنی بر تقوا و کارآمدی را طراحی کرده‌اند؛ ساختاری که در آن انتخاب کارگزاران بر اساس شایستگی، صیانت از حقوق مردم و پاسخگویی مستمر در برابر خداوند، ساز و کارهایی محوری محسوب می‌شوند.

کلیدواژه‌ها