تبیین گستره مفهومی شهید در روایات اسلامی: تحلیل تمایز شهدای فضیلت و قتیل فی المعرکه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سطح چهار فقه و اصول، حوزه علمیه قم، قم ،ایران.

2 دانشیار گروه مترجمی، مجتمع زبان، ادبیات و فرهنگ‌شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

مفهوم شهید در ادبیات دینی اسلام، غالبا بر مسلمانی که در نبرد مشروع کشته شود اطلاق می‌گردد، اما بررسی آیات و روایات نشان می‌دهد که حطیه استعمال این لفظ فراتر از مورد مذکور است و بر گروه هایی که خارج معرکه جان داده‌اند نیز اطلاق می‌شود. مسئله اصلی این پژوهش بررسی مبانی روایی و حدیثی توسعه معنایی شهید و تعیین حدود و اقسام آن است؛ اینکه آیا احکام و فضائل شهید منحصر در کشته شدگان میدان نبرد است یا شامل دیگر مصادیق مذکور در روایات نیز می‌شود. آنچه در مطالعات پیشین نیاز به بررسی بیشتر دارد، تبیین گستره مصادیق شهید و معیار اطلاق این عنوان در متون دینی است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای روایات مرتبط را تحلیل کرده و نشان می‌دهد که هر چند احکام اختصاصی قتیل فی المعرکه بر دیگر موارد جاری نیست، اما اطلاق عنوان شهید در متون روایی شامل طیف گسترده‌تری از افراد است که مرگ آنان با فضیلتی معنوی همراه است. در عین حال، شواهد قرآنی نشان می‌دهد که کشته شدگان در راه خدا از مرتبه‌ای برتر برخوردارند و به همین دلیل قرآن کریم در این زمینه از ریشه قتل استفاده کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • تاریخ دریافت: 21 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 12 مرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 01 مهر 1405
  • تاریخ انتشار: 01 مهر 1405