نهج‌البلاغه امام‌علی (ع) از همان آغازِ تألیف، محل توجه شارحان و مفسران قرار گرفته است. در دوره معاصر نیز عالمان و پژوهشگران چندی بر نهج‌البلاغه یا بر بخشهایی از آن شرح‌هایی نوشته‌اند. یکی از خطبه‌هایی که از آغاز تا کنون مورد توجه شارحان بوده، خطبه هشتادم نهج‌البلاغه است که حاوی مطالبی صریح در مذمت زنان است. مسئله پژوهش پیش این است که شارحان و محققان مسلمان با این خطبه چالش برانگیز با چه نگرش و رویکردی مواجه شده اند؟ اگر در تأیید یا در دفاع از آن، یا در نقد یا ردّ آن سخن رانده اند، مبنای رویکردی نظرگاه ایشان چه بوده و نوع مواجهه شان حاصل چه رویکرد و نگرش و معیاری بوده است. درواقع بررسی محتوای خطبه مسئله تحقیق نیست؛ مسئله مبانی و علل رویکرد شارحان و محققان در نوع مواجهه آنها با خطبه و دلالت های آن است. ضرورت و هدف توجه به این موضوع ناشی از اهمیت و حساسیت آن است. درواقع اهمیت آن، هم ازحیث تاریخی است، چون موضوع به اختلافات پردامنه تشیع و تسنن مرتبط شده است و هم ازحیث اجتماعی است که دلالتهای خطبه، به ویژه در دوره جدید مورد مناقشه قرار گرفته است. علاوه بر این، با عنایت به توجه گسترده پژوهشگران بدین موضوع، ضرورت رویکردشناسی و جهت بخشی تحقیقات مورد اشاره دوچندان می شود. نویسندگان کوشیده اند تا با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر شیوه کتابخانه ای به این موضوع بپردازند. در این روش ابتدا مواجهه شارحان و محققان با خطبه هشتادم توصیف می شود؛ سپس علل و مبانی نوع مواجهات آنها تحلیل و تبیین می گردد. یافته کلی این تحقیق، که در واقع ناظر بر شروح و تحقیقات پیرامونِ خطبه هشتادم نهج البلاغه است، این بود که بین رویکرد شارحان قدیم و سنتگرا که محتوای خطبه را به عموم زنان تعمیم داده اند و غالب پژوهشگران جدید تفاوت آشکاری است، چنانکه شماری از محققان معاصر کوشیده اند یا این خطبه را فاقد اعتبار سندی وانمایند یا در کنار توجه به منزلت زنان از صحت صدور خطبه دفاع کرده در توجیه آن اقامه دلیل نمایند. نتیجه این که شارحان قدیم اهل سنت مانند ابن ابی الحدید ضمن پذیرش این نکته که شأن صدور خطبه، جنگ جمل و شرکت عایشه در این جنگ بود، مذمت زنان را به مقتضای زیست جهان مردسالارانۀ خود قابل دفاع دانسته اند، همچنانکه برخی از سنتگرایان معاصر نیز بدین راه رفته اند. اما در مقابل شماری از پژوهشگران که مذمت زنان را با حق و سرشت انسانی آنان ناسازگار یافته اند، کوشیده اند تا در صدد دفاع از منزلت زنان برآیند و شرحی متناسب با مقتضیات زمان و حرمت جایگاه آنان ارائه نمایند؛ برخی نیز با رد انتساب خطبه به امام علی (ع)، آن را با مفاهیم آیات قرآن کریم ناسازگار دانسته اند.
رودگر, قنبرعلی, اکبری حسن آبادی, مصطفی, & باصری, وحید. (1405). خطبه نواقص‌العقول نهج‌البلاغه بررسی رویکرد شارحان و پژوهشگران در مواجهه با آن. مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3(4), 113-156. doi: 10.22034/hsr.2026.52535.1170
MLA
قنبرعلی رودگر; مصطفی اکبری حسن آبادی; وحید باصری. "خطبه نواقص‌العقول نهج‌البلاغه بررسی رویکرد شارحان و پژوهشگران در مواجهه با آن". مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3, 4, 1405, 113-156. doi: 10.22034/hsr.2026.52535.1170
HARVARD
رودگر, قنبرعلی, اکبری حسن آبادی, مصطفی, باصری, وحید. (1405). 'خطبه نواقص‌العقول نهج‌البلاغه بررسی رویکرد شارحان و پژوهشگران در مواجهه با آن', مطالعات و تحقیقات حدیثی, 3(4), pp. 113-156. doi: 10.22034/hsr.2026.52535.1170
VANCOUVER
رودگر, قنبرعلی, اکبری حسن آبادی, مصطفی, باصری, وحید. خطبه نواقص‌العقول نهج‌البلاغه بررسی رویکرد شارحان و پژوهشگران در مواجهه با آن. مطالعات و تحقیقات حدیثی, 1405; 3(4): 113-156. doi: 10.22034/hsr.2026.52535.1170
)