بررسی سیر انتقال واژه «قهرمانه» از فارسی به مصادر حدیثی اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم، ایران.

چکیده

از محورهای مهم زبان­شناختی در حوزه ادبیات و فرهنگ، شناسایی ریشه­های زبانی، تغییرات لفظی واژه در چند زبان و یافتن سیر تطور معنایی تاریخی است. اساساً، پژوهش در عرصه­های زبان­شناختی برای افزایش دانش بشری، بسیار ضروری است و هدف از پژوهش در ریشه­شناسی واژگان، رسیدن به پاسخ­هایی در بازشناسی یا فراز و فرودهای فرهنگی در ادبیات و فرهنگ­های مختلف بشری است؛ زیرا روشن است که زبان­ها در طول تاریخ بر یکدیگر تأثیر و تأثّر متقابل دارند و هر تغییر زبانی در هر یک از مقاطع تاریخی، نشانگر رویکرد فرهنگی خاصی در همان دوره تاریخی است؛ یعنی تغییرات زبانی بازتابی از تغییر در ارزش­ها و باورهای یک فرهنگ است و چه بسا باعث تحوّل یک فرهنگ نیز خواهد شد. این مقاله با در نظر گرفتن ضرورت و اهداف مذکور، در صدد است با روشی توصیفی و کتابخانه­ای، واژه «قهرمانه» را که به لحاظ فرهنگی خصوصاً در حوزه زنان بسیار حائز اهمیت است، مورد بررسی قرار دهد. در این بررسی­ها تلاش نگارنده بر این است که ضمن تبیین مسئله تأثیرپذیری متقابل زبان­ها از یکدیگر و ریشه­شناسی واژه قهرمانه در زبان پارسی، ترکی و کردی به چگونگی انتقال واژه قهرمانه از زبان پارسی به زبان عربی و همچنین به کارگیری آن در مصادر حدیثی و خصوصاً در کلمات پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) بپردازد. بر اساس مستندات، مشخص گردید که واژه قهرمانه مربوط به زبان پارسی میانه در زبان پهلوی است که بعدها بر اساس عواملی که در مقاله ذکر شده، به زبان عربی و مصادر حدیثی راه پیدا کرده است.

کلیدواژه‌ها


  1. Sources

    Holy Quran

    Nahj al-Balaghah

    1. Abī al-Ḥadīd, A. (1997 AD/1418 AH). Sharḥ Nahj al-Balāghah. (Muḥammad). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah. 1st
    2. al-Ālūsī, M. (n.d). Bulūgh al-Arb fī Maʻrifah Aḥwāl al-ʻArab. Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    3. al-Asad, N. (1988 AD). Maṣādir al-Shiʻr al-Jāhilī wa Qiymatuhā al-Tārīkhīyyah. 8th Beirut: Dār al-Jiyl.
    4. al-Ghūn, I. (1987 AD/1366 SH). Persian Turkish Dictionary. 2nd Tabriz: Talash Publications Institute.
    5. ʻAlī, J. (1970 AD). al-Mufaṣṣal fī Tārīkh al-ʻArab. Vol 5. 1st Beirut: Dār al-ʻIlm Lilmalāʼīn
    6. al-Raḍī, Sh. (1996 AD/1375 SH). Nahj al-Balāghah: Wa Huwa Majmūʻ Mā Afādah al-Sharīf al-Raḍī fī Kalām al-Imām Amīr al-Muʼminīn ʻAlī B. Abī Ṭālib (AS). (Muḥammad). 2nd Qom: Maktab al-Aʻlām al-Islāmī.
    7. al-Raḍī, Sh. (1997 AD/1376 SH). Nahj al-Balāghah: A collection of Sermons, letters and Aphorisms of Imam Ali (AS). (ʻAbdulmuḥammad). 1st Tehran: Nahjul Balagha Foundation.
    8. al-Zabīdī, M.(1993 AD/1414 AH). Tāj al-ʻArūs Min Jawāhir al-Qāmūs. (ʻAlī). 1st. Beirut: Dār al-Fikr.
    9. Azarnoosh, A. (1971 AD/1350 SH). "Sasanian Iran in the Poems of ʻAddī Ibn Zayd the Poet." Journal of Ancient Iranian Culture Association. Tehran: Ankitel Dupron's Memoir.
    10. Azarnoosh, A. (1995 AD/1374 SH). Ways of Persian Influence in Jahili Arab Culture and Language.1st Tehran: Tus Publication.
    11. Azarnoosh, A. (2002 AD/1381 SH). "Iranian Phenomena in Arabic Language and Literature." Articles and reviews. Office 72.
    12. Balādhurī, A. (1958 AD/1337 SH). Futūḥ al-Buldān. (Muḥammad). 1st Tehran: Noghre Publisher.
    13. Behzadi, B. (2009 AD/1388 SH). Persian (Turkish) Azerbaijani Dictionary. 3rd Tehran: Publication of Farhang-e Muaser.
    14. Farrokhi Sistani, A. (1970 AD/1349 SH). ). Diwan Farrokhi Sistani. (Muḥammad). 1st Tehran: Zavvar Publications.
    15. Golkariyan, Q. (n.d.). Trilingual Dictionary.
    16. Hale, M. (2004). "Avestan," The Cambridge Encyclopedia of the Word̕s Ancient Languages. (Woodard, R. D. Ed). Cambridge. Pp. 242 – 763. (743-742).
    17. Husaynī Khāminiʼī, A. (2003 AD/1424 AH). Dawr al-Marʼat fī al-Usrah. 1st Beirut: Markaz al-Imām al-Khumaynī al-Thaqāfī.
    18. Ibn Athīr, M. (n.d). al-Nihāyah fī Gharīb al-Ḥadīth wa al-Athar. (Ṭahir wa Maḥmūd). Beirut: al-Maktabah al-ʻIlmīyyah.
    19. Ibn Barī, A. (1985 AD/1405 AH). Fī al-Taʻrīb wa al-Muʻarrab. 1st (Ibrāhīm). Beirut: al-Risālah Institute.
    20. Ibn Manẓūr, M. (1988 AD/1408 AH). Lisān al-ʻArab. Beirut: Dār Iḥyāʼ al-Turāth al-ʻArabī.
    21. Ibn Qutaybah, A. (1994 AD/1373 SH). al-Maārif. 1st Qom: Manshūrāt al-Sharīf al-Raḍī.
    22. Ibn Rustah, A. (1986 AD/1365 SH). al-Aʻlāq al-Nafīsah.(Ḥusayn). 1st Tehran: Amir Kabir Publication.
    23. Ibn Shāhīn al-Ẓāhirī, Kh. (1992 AD/1413 AH). al-Ishārāt fī ʻIlm al-ʻIbārāt. Beirut: Dār al-Kutubī.
    24. Isfahani, M. (1941 AD/1320 SH). Complete Diwan of Professor Jamaluddin Isfahani. (Ḥasan). (n.p.): Armaghan printing house.
    25. Istar Abadi, M. (2009 AD/1388 SH). Turkish to Persian Dictionary (Sanglakh). (Ḥusayn). 1st Tabriz: Iran Publishing Institute.
    26. Jeffery, (1993 AD/1372 SH). Foreign Words in the Holy Quran. (Fereydoun). Tehran: Tus Publication.

    Journals

    1. Kāshānī, F. (1987 AD/1366 SH). Tanbīh al-Ghāfilīn wa Tadhkarah al-ʻĀrifīn. Vol 2. (Manṣūr). 1st Tehran: Mīqāt Publication.
    2. Kezazi, M. (2008). "Champion." Journal of Faculty of Literature and Human Sciences. University of Tehran. No. 189.
    3. Khāqānī, B. (1996 AD/ 1375 SH). Dīwān Khāqānī Shirwānī. (Mīr Jalāl al-Dīn). 1st Tehran: Markaz Publisher.
    4. Lazara, G. (1995). La Formation de la Langue Persane. Paris. (49-79, 141-148).
    5. Mashkour, M. (1978 AD/1357 SH). Arabic Comparative Dictionary with Semitic and Iranian Languages. 1st Tehran: Iran Culture Foundation.
    6. Muntaẓarī, S. (2010 AD/1389 SH). Zandīq wa Zanādīq. 1st Qom: Publications of the University of Religions and Denominations.
    7. Pour Davood, A. (2001 AD/1380 SH). Ancient Iranian Dictionary. Tehran: Asatir Publishing House.
    8. Qaim Maqami, A. (2010 AD/1389 SH). "Points about the Hero Article (Its Background, Origin and Gem)." Journal of Faculty of Literature and Humanities. University of Tehran. No. 191.
    9. Qubādīyānī, N. (1978 AD/1357 SH). Diwan Poems of Hakim Naser Khosrow Qubadiyani. (Mujtabā and Mahdī). 1st Tehran: Institute of Islamic Studies.
    10. Sadeghi, A. (1996 AD/1375 SH). The Development of the Persian Language. 1st Tehran: Iran Azad University Press.
    11. Salmān, M. (1985 AD/1364 SH). Dīwān Ashʻār Masʻūd Saʻd Salmān. (Mahdī). 1st Tehran: Kamal Esfahani Publications.
    12. Schmitt, R. (1989). Compendium Linguarum Iranicarum. (Schmitt, R. Ed). Wiesbaden. Pp. 56-85.
    13. Shaʻrāwī, M. (n.d.). Makānah al-Marʼah fī al-Islām. (Aḥmad). Beirut: Dār al-Qalam.
    14. Ṣubḥī, Ṣ. (2016 AD/1395 SH). Nahj al-Balāghah. Qom: Markaz al-Buḥūth al-Islāmī.
    15. Taghi Zadeh, H. (n.d.). "The History of Arabia and the Arab People." Collection of Speeches.2. University of Tehran; reasonable and movable faculty.
    16. Tamīmī, A. (1987 AD/1366 SH). Ghurar al-Ḥikam wa Durar al-Kalim. (Mīr Jalāl al-Dīn). 4th Tehran: Tehran University Publication.
    17. ʻUnṣurī, Ḥ. (1962 AD/1341 SH). Dīwān ʻUnṣurī. (Yaḥyā). 1st Tehran: Ibn Sina Library.
    18. Waṭwāṭ, R. (1960 AD/1339 SH). Dīwān Rashīd al-Dīn Waṭwāṭ. (Saʻīd) 1st Tehran: Barani Library.
    19. (2006 AD/1385 SH). Blisters of Zadspram, 1st Ed. (Rāshid). Tehran: Publications of the Institute of Human Sciences and Cultural Studies.
    20. Zare, P. (2009 AD/1388 SH). Persian Turkish Dictionary of Shahmarsi. 2nd Tarbriz: Akhtar Publisher.