اعتبارسنجی باور به ابدان نورانی برای معصومین در منابع روایی فریقین؛ مطالعه موردی "باور به فقدان سایه"

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر، قائنات، ایران.

چکیده

در منابع روایی و نیز کتب سیره، روایات متعددی پیرامون مختصات ظاهری معصومین نقل شده‌است. در برخی از این منابع، روایاتی دال بر نفی جسمانیت آن‌ها وجود دارد. از جمله این روایات، گزارش‌هایی است که در آن‌ها وجود سایه برای معصومین، نفی شده است. به‌عبارتی زمانی که پیامبر و امامان معصوم در مقابل نور، قرار می‌گرفتند، سایه‌ نداشتند. ناقلان این روایات، این ویژگی را در زمره معجزات و کرامات معصومین به‌شمار آورده و آن را نتیجه «نور بودن» آنها دانسته‌اند که در روایات دیگری به آن تصریح شده‌است. روایات منقول در منابع اهل سنت فاقد سند هستند. در سند برخی روایات شیعه نیز راویانی مجهول و گاه اهل غلو وجود دارد. از نقطه‌نظر فقه‌الحدیثی، این روایات با چالش‌های متعددی مواجه‌اند. عرضه این باور بر قرآن کریم که صراحتاً پیامبر را بشری مانند دیگران توصیف کرده و تمایز او را صرفاً در دریافت وحی دانسته است، ضعفی بنیادین متوجه این روایات می‌کند. از نظر عقلی نیز این باور آن‌هم به‌عنوان یک ویژگی دائمی برای جسمی که نیازهای جسمانی‌ای چون نیاز به غذا، خواب و ... دارد که در سیره قطعی معصومین نقل شده، قابل پذیرش نیست. نوربودن معصومین که در قرآن و روایات مورد تأکید قرار گرفته، ناظر بر روشنی‌بخشی آن‌ها در ظلمات و هدایت به سوی کمال است چنان‌که برای خداوند هم همین معنا را افاده می‌کند. بنابراین نورانیت معصومین به معنای غیرجسمانی بودن آن‌ها نیست. در نهایت با نادیده‌انگاشتن ضعف سندی و محتوایی، این احتمال را نیز می‌توان مطرح کرد که سایه‌نداشتن معصومین کنایه از همتانداشتن آن‌هاست و ناظر بر جسم آن‌ها نیست. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با رویکرد انتقادی به بررسی روایات دال بر فقدان سایه برای معصومین در منابع فریقین می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


  1. Sources

    Holy Quran

    1. ʻAsqalānī, A. (1994 AD/ 1415 AH). Taqrib al-Tahdhīb. (ʻAbdulqādir ʻAṭā, M. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    2. Buhūtī, M. (1997 AD/1418 AH). Kashshāf al-Qināʻ ʻan Matn al-Iqnāʻ. (Abdulʻaẓīm al-ʻInānī, K. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    3. Dhahabī, Sh. (1992 AD/1413 AH). Sīyar Aʻlām al-Nubalāʼ. Beirut: al-Risālah Institute.
    4. Ḥalabī, A. (2006 AD/1427 AH). al-Sīrah al-Ḥalabīyyah. Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    5. Ḥillī, Ḥ. (1990 AD/1411 AH). Khulāṣah al-Aqwāl. Qom: Dār al-Dhakhāʼir Publisher.
    6. Ḥillī, Ḥ. (1996 AD/1417 AH). Kashf al-Murād fī Sharḥ Tajrīd al-Iʻtiqād. Qom: al-Nashr al-Islāmī.
    7. Ḥurr ʻĀmilī, M. (1988 AD/1409 AH). Tafṣīl Wasāʼil al-Shīʻah Ilā Taḥṣīl Masāʼil al-Sharīʻah. Qom: Āl al- Bayt Institute.
    8. Ibn Dāwūd Ḥillī, Ḥ. (2004 AD/1383 SH). Rijāl Ibn Dāwūd. Tehran: Tehran University Publications.
    9. Ibn Ghaḍāʼirī, A. (1985 AD/ 1364 SH). Rijāl Ibn al-Ghaḍāʼirī. Qom: Ismailian Institute.
    10. Ibn Jawzī, A. (1997 AD/1418 AH). al-Wafāʼ bi Aḥwāl al-Muṣṭafā. (ʻAbdulqādir Aṭā, M. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    11. Ibn Manẓūr, M. (1993 AD/1414 AH). Lisān al-ʻArab. Beirut: Dār Ṣādir.
    12. Ibn Shahr Āshūb, M. (2000 AD/1379 SH). al-Manāqib. Qom: Allamah publishing house.
    13. Irbilī, A. (2002 AD/1381 SH). Kashf al-Ghummah. Tabriz: Maktabah Banī Hāshimī.
    14. Kashshī, M. (1969 AD/1348 SH). Rijāl Kashshī. Mashhad: Ferdowsi University Publications.
    15. Khūʼī, A. (1989 AD/1410 AH). Muʻjam Rijāl al-Ḥadīth. Qom: Center for the publication of Shia` works.
    16. Kulaynī, M. (1986 AD/1365 SH). al-Kāfī. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyyah.
    17. Majlisī, M. (1984 AD/1404 AH). Biḥār al-Anwār. Beirut: al-Wafa Institute.
    18. Makarem Shirazi, N. (1995 AD/1374 SH). Tafsīr Nemūneh. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyyah.
    19. Maqrīzī, M. (1999 AD/1420 AH). Imtāʻ al-Ismāʻ. (ʻAbdulḥamīd al-Namīsī, M. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    20. Mardāwī, A. (1986 AD/1406 AH). al-Inṣāf. (al-Faqī, M. Ed). Beirut: Dār Iḥyāʼ al-Turāth al-ʻArabī.
    21. Marefat, M. (2009 AD/1388 SH). Tafsīr wa Mufassirān. Qom: Tamhid Publishers.
    22. Najāshī, A. (1987 AD/1407 AH). Rijāl Najāshī. Qom: Jāmaʻah Mudarrisīn Publishers.
    23. Qāḍī ʻAyāḍ, A. (1988 AD/1409 AH). al-Shafā Bitaʻrīf Huqūq al-Muṣṭafā. Beirut: Dār al-Fikr Lil Ṭabāʻah wa Nashr wa al-Tawzīʻ.
    24. Qasṭalānī, A. (n.d). al-Mawāhib al-Ladunnīyyah bil Manḥ al-Muḥammadīyyah. Cairo: Maktabah al-Tawfīqīyyah.
    25. Rāghib Iṣfahānī, Ḥ. (1991 AD/1412 AH). al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurān. (Dāwūdī, S. Ed). Damascus: Dār al-ʻIlm al-Dār al-Shāmīyyah.
    26. Rāwandī, Q. (1988 AD/1409 AH). al-Kharāʼij wa al-Jarāʼiḥ. Qom: Imam Mahdi Institute.
    27. Rāwandī, Q. (1988 AD/1409 AH). Qaṣaṣ al-Anbīyāʼ. Mashhad: Astan Quds Research Foundation.
    28. Ṣadūq, M. (1975 AD/1395 AH). Kamāl al-Dīn wa Tamām al-Niʻmah. Qom: Dār al-Kutub al-Islāmīyyah.
    29. Ṣadūq, M. (1982 AD/1361 SH). Maʻānī al-Akhbār. Qom: Jāmaʻah Mudarrisīn Publishers.
    30. Ṣadūq, M. (1983 AD/1403 AH). al-Khiṣāl. Qom: Jāmaʻah Mudarrisīn Publishers.
    31. Ṣadūq, M. (1992 AD/1413 AH). Man lā Yaḥḍuruhl Faqīh. Qom: Jāmaʻah Mudarrisīn Publishers.
    32. Ṣadūq, M. (1999 AD/1378 SH). ʻUyūn Akhbār al-Riḍā. Tehran: Jahan Publishers.
    33. Ṣāliḥī, M. (1993 AD/1414 AH). Subul al-Hudā wa al-Rashād fī Sīrah Khayr al-ʻIbād. (ʻAbdulmawjūd, A. Ed). Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    34. Sayyid Raḍī, M. (1995 AD.1374 SH). Nahj al-Balāghah. Qom: Markaz al-Buḥūth al-Islāmīyyah.
    35. Subḥānī, J. (2002 AD/1381 SH). Muḥāḍirāt fī al-Ilāhīyyāt.Qom: Imām Ṣadiq Institute.
    36. Sulaymānī, D. (2010AD/1389 SH). Fiqh al-Hadīth wa Naqd al-Hadīth. Tehran: Science and Culture Institute.
    37. Suyūṭī, J. (1983 AD/1405 AH). al-Khaṣāʼiṣ al-Kubrā. Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.
    38. Suyūṭī, J. (1988 AD/1410 AH). Asʻāf al-Mabṭāʼ Birijāl al-Muwṭṭāʼ. (Fawzī Jabr, M. Ed). Beirut: Dār al-Hijarh Lil-Ṭabāʻah wa al-Nashr wa al-Tawzīʻ.
    39. Ṭabarsī, A. (1983 AD/1403 AH). al-Iḥtijāj. Mashhad: Nashr Murtaḍā.
    40. Ṭabarsī, A. (1991 AD/1412 AH). Makārim al-Akhlāq. Qom: Sharif Raḍī Publishers.
    41. Ṭabāṭabāʼī, M. (1995 AD/1416 AH). Sunan al-Nabī. (Fiqhī, M. Appendix).Qom: al-Nashr al-Islāmīyyah Institute.
    42. Ṭabāṭabāʼī, M. (1996 AD/1417 AH). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurān. Qom: Publications of Qom Seminary Teachers Society.
    43. Ṭūsī, A. (1986 AD/1365 SH). Tahdhīb al-Aḥkām. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmīyyah.
    44. Ṭūsī, M. (2002 AD/1381 SH).Rijāl Ṭūsī. Najaf: Ḥaydarīyyah Publishers.
    45. Zurqānī, A. (1996 AD/1417 AH). Sharḥ al-Zurqānī ʻAlā al-Mawāhib al-Ladannīyyah bil-Manḥ al-Muḥammadiyyah. Beirut: Dār al-Kutub al-ʻIlmīyyah.